Πώς η Τουρκία κατάφερε να αποκόψει πλήρως την Ελλάδα από την Κύπρο Ελληνοτουρκικός διάλογος: Ελλάδα-Τουρκία στο ναρκοπέδιο του Κυπριακού - Η απαίτηση για απόσυρση των τουρκικών στρατευμάτων από την Κύπρο Ελλάδα - Τουρκία: Εθνικό αδιέξοδο στην εξωτερική πολιτική Ελλάδα - Τουρκία: Πιέσεις για αποστρατιωτικοποίηση με ανταλλάγματα Η θεωρία του πρώτου πλήγματος στα ελληνοτουρκικά

Η θεωρία του πρώτου πλήγματος στα ελληνοτουρκικά – Ο Παναγιώτης Κονδύλης και η θεωρία του για το ελληνικό αμυντικό δόγμα στην τουρκική απειλή

γράφει ο Τίτος Χριστοδούλου

Έχει ειπωθεί από τον πρύτανη της κοινωνιολογίας Max Weber, ήδη το 1919, ότι χωρίς τον Marx και τον Nietzsche οι μεταγενέστεροι κοινωνικοί επιστήμονες δεν θα ήσαν σε θέση να δώσουν ό,τι καλύτερο έδωσαν.

Σύμφωνα και με τον φιλόσοφο της Χαϊδελβέργης, Παν. Κονδύλη, ο Μαρξ παραμένει ο μεγάλος στοχαστής που ανέλυσε τον καπιταλισμό στα βασικά του χαρακτηριστικά, αλλά, όταν θέλει να αναχθεί στον προφήτη μιας νέας εγκόσμιας θρησκείας, λαθεύει τραγικά.

Εκκινώντας από αυτήν τη βασική διαπίστωση, προχωρεί στην συγκρότηση μιας «κονδυλικής» ανθρωπολογίας και οντολογίας, η οποία διατυπώνεται με τον πιο ολοκληρωμένο τρόπο στο βασικό θεωρητικό φιλοσοφικό του έργο, «Ισχύς και Απόφαση».

Για τον Κονδύλη, η φύση του ανθρώπου παραμένει αναλλοίωτη, όπως την έχουν περιγράψει ήδη ο Θουκυδίδης, ο Μακιαβέλι ή και ο Χομπς. Ο βασικός του άξονας είναι η επιβεβαίωση της ισχύος, ατομικά ή συλλογικά, και πάνω σε αυτό ορθώνονται όλες οι ιδεολογίες και οι κοινωνικές κατασκευές, μια «περιγραφική φιλοσοφική θεωρία» που επιχειρεί να αποδώσει την πραγματικότητα, χωρίς να εμπλέκεται η ίδια σε κανονιστικές επιδιώξεις ισχύος.

Άσχετα με τη συμφωνία ή τις πιθανές αντιρρήσεις σε αυτήν την τοποθέτηση του Κονδύλη, γύρω από το ζήτημα της ισχύος και εν τέλει της «φύσης του ανθρώπου», η ευριστική της δυνατότητα ήταν εξαιρετική, διότι, σε μία εποχή κατάρρευσης των επαναστατικών εγχειρημάτων, προσέφερε τη δυνατότητα μιας «αποστασιοποιημένης» μελέτης της παγκόσμιας και της ελληνικής πραγματικότητας.

Του προσέφερε τη δυνατότητα να δει με καθαρή ματιά την κρίση του ευρωπαϊκού αστικού πολιτισμού, τη μετάβαση σε μια πλανητική εποχή σύγκρουσης μεγάλων παγκόσμιων σχηματισμών και την κατάρρευση της παραδοσιακής τυπικής δημοκρατίας – όπως τα περιγράφει στα βιβλία του για τη γεωπολιτική ή για την θεωρία του πολέμου, χωρίς ματογυάλια και ψευδοπασιφισμούς.

Στην ίδια οπτική, ο φιλόσοφος του διαφωτισμού θα δει με πιο καθαρή ματιά τόσο την φιλοσοφία του διαφωτισμού –και του ελληνικού– καθώς και την βαθύτατη παρακμή του ελληνικού κόσμου και του ελληνικού έθνους-κράτους.

Ο Κονδύλης, ιδιαίτερα στις αντιλήψεις του για τον πόλεμο και το έθνος, ως οπαδός της ρεαλιστικής σχολής των διεθνών σχέσεων, κατεδείκνυε την αυξανόμενη σημασία του έθνους-κράτους, σε μια εποχή επίτασης των πλανητικών συγκρούσεων.

Αυτές οι θέσεις του, οι οποίες προκάλεσαν έντονη συζήτηση και προβληματισμό, βρίσκονταν σε ευθεία αντίθεση με την κυρίαρχη, στην ελληνική ιδεολογία της εποχής, θεωρία της παγκοσμιοποίησης και της απομείωσης του ρόλου των εθνών-κρατών, εντέλει και των ίδιων των εθνών.

Έτσι, ο Κονδύλης, ενώ μέχρι τη δεκαετία του ’80 γινόταν αποδεκτός από το πνευματικό κατεστημένο «της αριστεράς και της προόδου», ως ένας αναγνωρισμένος φιλόσοφος στη… Γερμανία, έστω και αιρετικός, τώρα πια έμπαινε σε ευθεία αντιπαράθεση μαζί του,

ιδιαίτερα μετά το επίμετρό του στην «Θεωρία του Πολέμου», που αφορούσε τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και υποστήριζε πως η Ελλάδα είτε θα αντιταχθεί στον τουρκικό επεκτατισμό είτε θα υποταχθεί σε αυτόν κι ότι η μόνη οδός για μια λυσιτελή αντίσταση στην Τουρκία είναι η ανάληψη ενός «πρώτου κτυπήματος».

Ο Κονδύλης για τον πόλεμο και τη μοίρα του Ελληνισμού

Ήδη, από την δεκαετία του ’90 λοιπόν, ο Κονδύλης θα γίνει γνωστός από τα έργα του για την γεωπολιτική, τον πόλεμο και τη μοίρα του Ελληνισμού, και έτσι θα αποκτήσει αναγνώριση από ένα ευρύτερο κοινό.

Σταδιακά, λοιπόν, αλλά και με συνεκτικά βήματα, ο αποστασιοποιημένος «από τα εγκόσμια» θεωρητικός φιλόσοφος θα αρχίσει να εμπλέκεται στις εγχώριες πολιτικές αντιπαραθέσεις, με αποτέλεσμα οι φιλοσοφικές καταβολές του έργου του να ξεχαστούν εν μέρει, ή να αγνοούνται.

Αν μάλιστα παρατηρήσει κανείς προσεκτικά τα τελευταία του κείμενα, και ιδιαίτερα τις τρεις μεγάλες συνεντεύξεις, που δημοσιεύθηκαν λίγο πριν από τον θάνατό του, θα διακρίνει αδιαμφισβήτητα μία σταδιακή μετεξέλιξη και της ίδιας της φιλοσοφικής σκέψης του.

Αρχίζει να αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως μέρος του Ελληνισμού, να τάσσεται υπέρ του ενδογενούς εκσυγχρονισμού και εγκαταλείπει εντελώς τη «διεθνιστική» ευαισθησία των ιδεολογικών καταβολών του στον «αντιπατριωτικό» κριτικό μαρξισμό.

Η θεωρητική του απομάκρυνση από τις κανονιστικές ιδεολογίες είχε λειτουργήσει ως όχημα για μια «ψυχρή», αποστασιοποιημένη και περισσότερο αντικειμενική θεώρηση των διεθνών σχέσεων και της θέσης του ελληνικού έθνους-κράτους στον κόσμο.

Από την φιλοσοφία της πολιτικής, η οπτική του ανεγίγνωσκε τον κόσμο από την οπτική του Έλληνα εμπλεγμένου στα πολιτικά πράγματα του εγγύς κόσμου της Ελλάδος και των γεωπολιτικών απειλών από την Τουρκία: η σκέψη και γραφή του είχε γίνει πολιτική.

Ο Κονδύλης και η θεωρία του πρώτου πλήγματος

Μπροστά στη γενικότερη πλεονεκτική θέση της Τουρκίας, επιχειρηματολογεί στο «Θεωρία του Πολέμου» ο πολιτικός στοχαστής Παν. Κονδύλης, η ελληνική πλευρά δεν θα είχε σοβαρές πιθανότητες στρατιωτικής νίκης, αν δεν έβρισκε τη δύναμη και την αποφασιστικότητα να καταφέρει το πρώτο (μαζικό) πλήγμα, αιφνιδιάζοντας τον εχθρό.

Το πρώτο πλήγμα το επιβάλλει πια όχι κάποια «πολεμοχαρής» διάθεση, αλλά η λογική των σύγχρονων οπλικών συστημάτων: η λογική του μέσου αυτονομείται, όπως εξηγεί εκτενώς ο Κονδύλης στις εισαγωγικές του παρατηρήσεις στα πρώτα κεφάλαια του «Θεωρία του Πολέμου», και προσδιορίζει ουσιωδώς τον προσανατολισμό της πολεμικής στρατηγικής.

Αν η ελληνική πλευρά, λέγοντας «αμυντικό δόγμα», εννοεί ότι, φοβούμενη μήπως εκτεθεί στα μάτια της διεθνούς κοινής γνώμης και των συμμάχων, προτίθεται σε οποιαδήποτε περίπτωση (γενικού) πολέμου να αφήσει την πρωτοβουλία των κινήσεων και το πλεονέκτημα του πρώτου (μαζικού) πλήγματος στον εχθρό, τότε έχει κατά πάσα πιθανότητα υπογράψει μόνη της και εκ προοιμίου την καταδίκη της.

Με δεδομένη την τουρκική υπεροπλία και τη γενικότερη τουρκική γεωπολιτική υπεροχή, ένα (μαζικό) πρώτο πλήγμα εξ Ανατολών θα παρέλυε τεχνικά, αλλά και ψυχολογικά την ελληνική πλευρά.

Σε παλαιότερους πολέμους, διεξαγόμενους στην ξηρά, μπορούσε ενδεχομένως να αφεθεί στον εχθρό η επιθετική πρωτοβουλία έως ότου εξαντλήσει τις δυνάμεις του. Όμως αυτό προϋπέθετε ότι ο αμυνόμενος κατείχε θέσεις φυσικά ή τεχνητά οχυρές που του επέτρεπαν να κρατήσει τις δικές του δυνάμεις σχετικά αλώβητες, ώσπου να περάσει στην αντεπίθεση.

Σήμερα, η δύναμη και το βεληνεκές του πυρός από κάθε κατεύθυνση προς κάθε κατεύθυνση και η μετάθεση του πολεμικού κέντρου βάρους από την ξηρά στον αέρα ακυρώνουν αυτήν την προϋπόθεση: δεν υπάρχουν πια δυνατότητες απόκρυψης για τις ένοπλες δυνάμεις, και το (μαζικό) πρώτο πλήγμα αποσκοπεί ακριβώς στην εξουδετέρωση των μέσων μιας αντεπίθεσης σε ευρεία κλίμακα.

Οι ίδιοι αυτοί τεχνικοί παράγοντες καθιστούν τον χρόνο αποφασιστικό μέγεθος, με άλλα λόγια προσδίδουν στην εναρκτήρια φάση του πολέμου καθοριστική σημασία· ό,τι δεν κερδίζεται ή ό,τι χάνεται στη φάση αυτή είναι δυσκολότατο να αποκτηθεί ή να αναπληρωθεί κατόπιν.

Γι’ αυτό και το πρώτο πλήγμα, το οποίο εγκαινιάζει την καθοριστική εναρκτήρια φάση του πολέμου, πρέπει να είναι όσο το δυνατόν μαζικότερο και πιο καίριο.

Πρώτο πλήγμα, με την στρατηγική σημασία του όρου, δεν είναι ο πρώτος τυχόν πυροβολισμός που πέφτει κατά το πρώτο «θερμό επεισόδιο» μιας πολεμικής αντιπαράθεσης· είναι μια συντονισμένη και ακαριαία ενέργεια όλων των κλάδων των ενόπλων δυνάμεων προς εκμηδένιση των ζωτικών σημείων του εχθρικού πολεμικού δυναμικού, ιδίως όσων εμφανίζονται κρίσιμα μέσα στην δεδομένη συγκυρία.

Μπορεί να καταφερθεί στο πλαίσιο της κλιμάκωσης ενός τοπικού «θερμού επεισοδίου», αλλά και πολύ νωρίτερα ακόμα, όταν δηλαδή διαπιστωθεί ότι επίκειται έτσι κι αλλιώς εχθρική επίθεση· το επιτελικό σχέδιο του πρώτου πλήγματος πρέπει λοιπόν να βρίσκεται στο συρτάρι ήδη από καιρό ειρήνης, χωρίς αυτό να σημαίνει καθόλου ότι όποιος το έχει καταστρώσει και όποιος θα το εφαρμόσει είναι αναγκαία ο επιτιθέμενος με την ιστορική και πολιτική έννοια του όρου.

Καθώς το γεωπολιτικό δυναμικό της Τουρκίας μακροπρόθεσμα ενισχύεται, ενώ της Ελλάδας μακροπρόθεσμα συρρικνώνεται, ο επιτιθέμενος με την ιστορική και την πολιτική έννοια δεν μπορεί να είναι άλλος από την Τουρκία·

ανεξάρτητα από εθνικές μυθολογίες, το γεγονός τούτο δεν έχει καμμία σχέση με ηθικές ή φυλετικές ιδιότητες, αλλά οφείλεται στη διαμόρφωση του συσχετισμού των δυνάμεων, και τα πράγματα θα αντιστρέφονταν αν αντιστρεφόταν και ο συσχετισμός των δυνάμεων.

Αλλά όποιος, θέλοντας και μη, υιοθετεί αμυντική στρατηγική στο ιστορικό και στο πολιτικό επίπεδο, δεν είναι γι’ αυτόν και μόνον τον λόγο υποχρεωμένος να υιοθετήσει αμυντική στρατηγική στο στρατιωτικό επίπεδο.

Τα δύο επίπεδα δεν πρέπει να συγχέονται κατά κανένα τρόπο. Κι εξηγεί ο Κονδύλης: «Άλλο είναι η άμυνα ως ιστορικοπολιτικός σκοπός και άλλο η άμυνα ως στρατιωτικό μέσο, άλλο ο αμυντικός χαρακτήρας ενός πολέμου και άλλο η αμυντική διεξαγωγή ενός πολέμου». Άλλωστε, από στρατιωτικής άποψης, η καθαρά αμυντική διεξαγωγή πολέμου στερείται νοήματος και είναι πρακτικά αδύνατη.

Αν την παίρναμε στα σοβαρά, θα σήμαινε ότι ο επιτιθέμενος μπορεί να κάνει ό,τι θέλει ατιμώρητα, διατρέχοντας απλώς τον κίνδυνο να επανέλθει στην αρχική του θέση και να προετοιμασθεί για να ξαναδοκιμάσει.

Καμιά άμυνα δεν είναι τελεσφόρα, αν δεν εμπεριέχει μια δραστική τιμωρία του επιτιθέμενου, όμως η τιμωρία αυτή δεν μπορεί παρά να συνίσταται σε ενέργειες οι οποίες, αν ιδωθούν μεμονωμένα, χαρακτηρίζονται από την ισχυρή παρουσία επιθετικών στοιχείων: ο αμυνόμενος πυροβολεί με τον ίδιο τρόπο και για τον ίδιον σκοπό, όπως και ο επιτιθέμενος.