Θανάσης Κοσμόπουλος: Ο νέος κόσμος του 5G αλλάζει τη ζωή μας – Οι κίνδυνοι από τη χρήση του δεν είναι βιολογικοί – Τα ωφέλη είναι τεράστια

Συνέντευξη στην Ιωάννα Ηλιάδη

Επιμέλεια κειμένου Πηνελόπη Μαρκάκη

Οι διαμαρτυρίες των κατοίκων της Καλαμάτας και της Πάτρας κατά του 5G μας θύμισαν άλλες εποχές. Υπάρχουν άραγε επιπτώσεις από την χρήση του;

Οι ΗΠΑ έχουν προειδοποιήσει για έκθεση των πολιτών σε κινδύνους, όχι βιολογικούς αλλά κυρίως των προσωπικών δεδομένων των πολιτών.

Τι νέο φέρνει στη ζωή μας το 5G και γιατί γίνεται όλος αυτός ο θόρυβος; Mil;hsame mt on Μιλήσαμε με τον κύριο Θανάση Κοσμόπουλο ο οποίος είναι ειδικός στα θέματα ψηφιακής επικοινωνίας και ασφάλειας.

Κοσμόπουλος: Το 5G θα αλλάξει τη ζωή μας – Οι κίνδυνοι και τα ωφέλη

ΕΡ: Υπάρχουν κίνδυνοι από το 5G;

Είναι ένα ζήτημα το οποίο έχει απασχολήσει αρκετά τη διεθνή κοινότητα αλλά στην Ελλάδα το ζήτημα έχει εγερθεί προς τη λάθος κατεύθυνση

δηλαδή δεν είναι τόσο το θέμα στις τεχνολογικές συνέπειες στην υγεία που όπως ακουω υπάρχει πράγματι μια ανησυχία από πολύ κόσμο. Εκεί δεν έχουμε στοιχεία για το τι συμβαίνει ακριβώς.

Υπάρχει ένα ζήτημα εδώ και χρόνια σε σχέση με τις κεραίες κινητής τηλεφωνίας. Υπάρχει μια τέτοιου είδους τεχνοφοβική προσέγγιση σε κάθε τι καινούριο, το οποίο πολλοί συζητούν ότι μπορεί να έχει συνέπειες στην υγεία μας, χωρίς να υπάρχουν αποδείξεις.

Θα μου πείτε οτι δεν υπάρχουν και επιστημονικές, τεκμηριωμένες προσεγγίσεις για το ότι δεν υπάρχουν συνέπειες στο θέμα αυτό.

Όπου υπάρχει μια ασάφεια και ένα κενό τεκμηριωμένης ιατρικής προσέγγισης, εγείρονται υποψίες και ανησυχίες από ένα μέρος του πληθυσμού διεθνώς, όχι μόνο στην Ελλάδα, ως προς το τι ακριβώς μπορεί να συμβεί στην υγεία του ανθρώπου.

Αλλά δεν είναι αυτο το μείζον θέμα για το 5G. Ας δούμε την τεχνολογική πλευρά του πράγματος και γιατί είναι τόσο σημαντικό το 5G.

Προέρχεται από τον όρο 5 gigahertz (GHz) και αφορά τη συχνότητα επικοινωνίας. Σημαίνει υψηλότερες ταχύτητες επικοινωνίας και μεγαλύτερη δυνατότητα διαβίβασης πολλών δεδομένων σε μια μονάδα χρόνου.

Στην καθημερινότητα μας, αλλάζει η ζωή του μέσου πολίτη, γιατί αυτη η συχνότητα επικοινωνίας μας επιτρέπει να έχουμε συσκευές ηλεκτρονικές ή ψηφιακές, οι οποίες επικοινωνούν πλέον μεταξύ τους, με έναν τρόπο που δε μπορούμε να φανταστούμε τώρα.

Δηλαδή ένα αυτοκίνητο χωρίς οδηγό μπορεί να λειτουργήσει με αυτή τη συχνότητα άνετα και με πολύ μεγάλη αποτελεσματικότητα, ενώ σήμερα οι επικοινωνιακές δυνατότητες δε μας δίνουν αυτή τη δυνατότητα.

ΕΡ: συλλέγοντας δεδομένα και βρισκόμενος σε δίκτυο….

Βρισκόμενο με κάποιους αισθητήρες σε δίκτυο με κάποιο κεντρικό επικοινωνιακό σημείο, μπορεί να λειτουργεί σχεδόν αυτόνομα, σαν έχει οδηγό.

Το 5G να διασυνδέσουμε τα πάντα μεταξύ μας. Στην αγορά, για παράδειγμα υπάρχουν ηλεκτρικές συσκευές (ψυγεία, πλυντήρια) συνδεδεμένα στο WiFi

και πράγματι τα βλέπουμε από το κινητό μας και ξέρουμε σε τι κατάσταση βρίσκονται, αν είναι σε βλάβη, αν έχουν ελλείψεις σε κάποιο σημείο,

αν το ένα ράφι είναι ελαφρύ, φαίνεται ότι σε αυτό το ράφι μπαίνει το γάλα, άρα πρέπει να παραγγείλει μόνο του το ψυγείο γάλα από το σουπερμάρκετ.

Ακούγεται σαν επιστημονική φαντασία, μα όλο αυτό γίνεται.

Με την 5G τεχνολογική υποδομή, μπορούμε αυτού του είδους τις καθημερινές λειτουργίες να τις αυτοματοποιήσουμε σε βαθμό που τα πάντα συνδέονται μεταξύ τους.

Υπάρχει μια κατάσταση διασύνδεσης, όπου όλοι οι αισθητήρες του διαδικτύου δημιουργούν το ίντερνετ των πραγμάτων, το internet of things, ότι οι συσκευές συνομιλούν και διασυνδέονται σε ένα δίκτυο πιο πυκνό, πιο αποτελεσματικό.

Ο μέσος άνθρωπος είχε, πριν 5 χρόνια, 3 με 4 συσκευές συνδεδεμένες στο σπίτι του, το κινητό του, τον υπολογιστή του γραφείου του, τον υπολογιστή του σπιτιού ρου κι ένα pad, μια ταμπλέτα.

Σήμερα έχει 10-12 συσκευές διασυνδεδεμένες στο δίκτυο και τα επόμενα χρόνια μπορεί να γίνουν και 30.

Έχει το smart watch, το αυτοκίνητο, το ψυγείο, την κλειδαριά του σπιιού του, το κλιματιστικό κ.α.

Αυτό όλο δημιουργεί ένα δίκτυο, το οποίο ονομάζεται το δίκτυο των έξυπνων συσκευών, των έξυπνων πόλεων (smart citites), του έξυπνου πολίτη (smart citizen).

ΕΡ: Και της έξυπνης άμυνας φαντάζομαι, γιατί τρέχει το μυαλό μου στο F-35 που έχει τέτοιες ικανότητες, λειτουργεί σε δίκτυο.

Το F-35 έχει άλλου είδους επικοινωνιακή πλατφόρμα, αλλά έχει από μεγάλη απόσταση, τη δυνατότητα διαμοιρασμού δεδομένων σε διαφορετικά σημεία.

Δημιουργεί ένα ψηφιακό πεδίο μάχης, το οποίο διαμοιράζεται στοχοποιήσεις από μεγάλη απόσταση, στην ξηρά, στη θάλασσα, στον αέρα, σε όλα τα επίπεσα του πεδίου της μάχης.

Έχει μια ψηφιακή, ολοκληρωμένη προσέγγιση στο πεδίο της μάχης. Είναι ένα κέντρο συλλογής και διανομής πληροφοριών.

ΕΡ: Γι’ αυτό θα πρέπει να δημιουργήσουμε υποδομές, για να μπορέσουμε να το αξιοποιήσουμε. 

Ακριβώς. Το πρόβλημα με το 5G είναι ότι για να μπορέσει να λειτουργήσει, απαιτεί ένα πιο πυκνό δίκτυο κεραιών. Δηλαδή, οι αποστάσεις των κεραιών πρέπει να είναι πιο κοντινές.

Οι συχνότητες είναι υψηλές πράγματι, απαιτείται μια διασύνδεση πιο πυκνή. Η κυψέλη στο 5G είναι πιο μικρή, ενώ η κυψέλη στην παλαιότερη τεχνολογία έχει μεγαλύτερο εύρος σε χιλιόμετρα.

Στο 5G η κάθε κεραία αυτής της συχνότητας, έχει μια πιο μικρής εκτάσεως κυψέλη, άρα έχουμε περισσότερες κυψέλες, περισσότερες κεραίες, πιο πυκνό δίκτυο.

Περισσότερο κυκλοφορεί η έννοια της εκπομπής και της λήψης σε πιο κοντινές αποστάσεις.

Αυτό δημιουργεί μια ανησυχία σε κύκλους επιστημόνων , όχι τόσο έντονες, αλλά εγείρονται προβληματισμοί για το αν αυτό θα έχει επιπτώσεις στη δημόσια υγεία. Δεν έχει τεκμηριωθεί ακόμη επιστημονικά ότι υπάρχει ή όχι. Υπάρχει όμως μια καχυποψία.

Υπάρχει και η καχυποψία, ότι όταν όλα αυτά τα δεδομένα συγκεντρώνονται και κυκλοφορούν σε ένα τέτοιο ενιαίο χώρο πρακτικά,

από τον γεωεντοπισμό του πολίτη που ξέρουμε πού θα βρίσκεται ανά πάσα στιγμή, μέχρι το τι θερμοκρασία έχει, τα smart watches σήμερα παρακολουθούν την υγεία

ΕΡ: Κυρίως, το ότι βρίσκονται σε χέρια ιδιωτών εκεί είναι το πρόβλημα. Στις Ηνωμένες Πολιτείες φωτογραφίζουν περισσότερο την Κίνα. Το πώς οι ιδιώτες μπορούν να εγγυηθούν την ασφάλεια των δεδομένων μας είναι το ζητούμενο. 

Ειδικά στην Κίνα, που το έχει μελετήσει η αμερικανική πλευρά, οι ερευνητικές πλευρές των αμερικανών, υπηρεσιακές και μη,

που κάνουν έρευνες για λογαριασμό των κυβερνητικών φορέων, ισχυρίζονται ότι οι ιδιωτικές εταιρείες της Κίνας, είναι το μακρύ χέρι των υπηρεσιών πληροφοριών της Κίνας.

Επομένως, ό,τι κυκλοφορεί ως “ιδιωτική” εταιρεία κινεζικής προελεύσεως, στην ουσία λειτουργεί εξ ονόματος και για λογαριασμό της κεντρικής πληροφοριακής ισχύος των κινεζικών υπηρεσιών.

Αυτή είναι η βασική, δομική σκέψη των Αμερικανών συμμάχων μας.

Σε συνέχεια αυτού του σκεπτικού, αγαπημένοι μας Ευρωπαίοι συμμάχοι, θέλουμε να σας εξηγήσουμε, πως οτιδήποτε κινεζικής προελεύσεως εγκαταστήσετε σε κρίσιμη υποδομή σας,

τηλεπικοινωνιακά δίκτυα, βασικές υποδομές ασφαλείας, ενέργειας, μεταφορών, υγείας, για εμάς τους Αμερικανούς θεωρείται απειλητικό,

γιατί έχουμε στοιχεία και βάσιμους λόγους να πιστεύουμε ότι υπάρχει διαρροή των επικοινωνιακών δεδομένων από τη σύμμαχο χώρα μας προς την κινεζική υπηρεσιακή πληροφοριακή πλευρά.

Επομένως, κι εμείς εκτιθέμεθα ως Αμερικανοί, αφού είμαστε σύμμαχοι και συνομιλούμε με τους Γερμανούς, με τους Άγγλους, με τους Γάλλους, με τους Έλληνες, έχουμε λόγους να ανησυχούμε ότι θα διαρρεύσουν και δικά μας θέματα ασφαλείας.

Γι’ αυτό, η Κίνα δεν είναι τόσο το εμπορικό κομμάτι που ίσως υποκρύπτεται σε πόλεμο οικονομικών συμφερόντων, αλλά το ότι εκλαμβάνεται απ’ την αμερικανική πλευρά

ως εχθρικό περιβάλλον πληροφοριακής ανασφάλειας. Αυτός είναι ο κεντρικός πυλώνας σκέψης της Αμερικής και όχι τόσο ο οικονομικός ανταγωνισμός.

ΕΡ: Και η έκθεση που έχει υιοθετήσει η ΕΕ, η έρευνα της ENISA, λέει αυτό ακριβώς, ότι υπάρχει ο κίνδυνος ασφάλειας των δεδομένων που επεξεργάζονται οι ιδιώτες.

Υπάρχει ένα θέμα εδώ, το οποίο άλλοι το ιεράρχουν σε υψηλό επίπεδο, άλλοι όχι. Κάποιοι μοιράζονται αυτές τις ανησυχίες, κάποιοι δεν τις μοιράζονται.

Το πρώτο ερώτημα είναι αν όντως υπάρχει αυτή η απειλή, ότι τα χέρια των ιδιωτών και της κεντρικής πληροφοριακής εξουσίας της Κίνας έχει άμεσο έλεγχο σε ό,τι κυκλοφορεί στα κινητά τηλέφωνα, στα επικοινωνιακά δίκτυα, ειδικά στο δίκτυο 5G.

Απ’ την ‘αλλη πλευρά, είναι οικονομικότερες οι κινεζικές λύσεις, όχι γιατί είναι χαμηλότερης ποιότητος, είναι πολύ καλής ποιότητος, απλά η Κίνα έχει μια χαμηλή οικονομική εμπορική προσέγγιση.

Απ΄την άλλη πλευρά, δε μπορούν όλα να είναι κρατικά, με την έννοια της δημόσιας υποδομής, διότι βαδίζουμε στον αιώνα της συνεργασίας των συμμαχιών του ιδιωτικού και δημοσίου τομέα. Δεν μπορούν τα πάντα να είναι state supported

ΕΡ: Αυτό όμως δημιουργεί μια ανασφάλεια στον πολίτη, γιατί οι πολίτες εμπιστεύονται πολύ περισσότερο το κράτος από τους ιδιώτες σε τέτοια θέματα.

Σαφέστατα, αλλά σκεφτείτε πως και οι τράπεζες πλέον είναι λίγες οι οποίες είναι κρατικές, όλες οι τράπεζες έχουν ιδιωτική βάση και πολλοί τους εμπιστεύονται την περιουσία και τα λεφτά τους.

Ο ΟΤΕ, τον οποίο έχουμε ως κρατική υποδομή, είναι γερμανικός, δεν είναι καν εθνικής βάσεως, που έχει τον κορμό των επικοινωνιακών αναγκών και καλύπτει βασική υπηρεσία.

Ο βασικός κορμός, ο ΟΤΕ δεν είναι κρατικός, δεν είναι εθνικός. δεν υπάρχει αυτή η έννοια πλέον, του ιδιώτη και του δημόσιου λειτουργού και χειριστή, στα θέματα των επικοινωνιών,

είναι ένας χώρος που έχει ιδιωτικοποιηθεί απ΄τους πρώτους σε όλο τον κόσμο και η ανησυχία οτι τα δεδομένα των πολιτών, βρίσκονται στα χέρια οποιουδήποτε, είναι εύλογη.

ΕΡ: Πώς θα διασφαλιστεί ο πολίτης;

Υπάρχουν θεσμικά πλαίσια, τα όποια ρυθμίζουν τα ζητήματα αυτά. Φανταστείτε ένα τρίγωνο. Στην κορυφή του τριγώνου, είναι ο γενικός κανονισμός προστασίας δεδομένων σε όλη τηνΕυρώπη, ο GDPR, τον οποίο στην Ελλάδα εποπτεύει η Αρχή Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων.

Κάτω αριστερά, υπάρχει το θεσμικό πλαίσιο προστασίας που ονομάζεται NIS, οδηγία Network Information System.

που ενσωματώθηκε στην Ελλάδα στις 3 Δεκεμβρίου 2018, με το νόμο 4577. Αυτό το κομμάτι του τριγώνου, αφορά ότι έχει να κάνει με τις κρίσιμες υποδομές, τα αεροδρόμια,

τα λιμάνια, τους δρόμους τα νοσοκομεία, την ύδρευση, τις τράπεζες, τα πάντα εκτός από τις τηλεπικοινωνίες.

Αυτό το κομμάτι το εποπτεύει η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφαλείας της χώρας μας.

Η κάτω δεξιά γωνία, η πιο προβληματική και ύποπτη, αφορά τις τηλεπικοινωνίες, το απόρρητο και την εμπιστευτικότητα αυτών.

Εκεί υπάρχει ένας γενικός κανονισμός στην ΕΕ, ο e-privacy, ο οποίος είναι στην τελική του φάση για να ψηφιστεί από όλα τα κράτη μέλη.

Δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμα. Στην Ελλάδα τον επιβλέπει και θα τον επιβλέπει η ΑΔΑΕ, η Αρχή Διασφάλισης Απορρήτου Επικοινωνιών.

Το τρίγωνο αυτό των ρυθμιστικών αρχών, που ανάλογες υπάρχουν σε όλες τις χώρες, και των θεσμικών πλαισίων, κορυφή GDPR, κάτω αριστερά NIS

κάτω δεξιά το e-privacy regulation που περιμένουμε από στιγμή σε στιγμή, αυτά τα 3 θεσμικά πλαίσια με τα τρία αντίστοιχα εποπτικά τους όργανα, δίνουν ένα δίχτυ ασφαλείας,

η Αρχή Προστασίας Δεδομένων, η Αρχή Διασφάλισης Απορρήτου Επικοινωνιών και η Εθνική Αρχή Κυβερνοασφαλείας, δίνουν ένα minimum και αρκετά αξιόπιστο και αξιόλογο και για την Ελλάδα και αντίστοιχα σε άλλες Ευρωπαϊκές χώρες, δίχτυ προστασίας του πολίτη,

ώστε να έχει μια αίσθηση εχέγγυων, ασφαλείας για την διακίνηση των δεδομένων του και την προσωπική του εμπιστευτικότητα, την ιδιωτικότητα του.

ΕΡ: Μπορεί να μείνει κάποια πόλη χωρίς 5G;

Από τεχνικής πλευρά, οτιδήποτε είναι ψηφιακό, είναι εκτεθειμένο στον κίνδυνο του να αστοχήσει.

Βλάβες συμβαίνουν, υπήρχε εταιρεία τηλεπικοινωνιακή προ ημερών που αντιμετώπιζε προβλήματα στη λειτουργία της, έπεφταν τα τηλέφωνα,

έχουμε δει τι γίνεται όταν συμβαίνει σεισμός και πέφτουμε όλοι στα κινητά που καταρρέουν τα δίκτυα. Ασφαλώς μπορεί να συμβεί μια βλάβη, μια υπερφόρτωση, μια αστοχία.

ΕΡ: Οι κάτοικοι της Καλαμάτας έβγαλαν ψήφισμα που λέει ότι δεν θέλουμε το 5G στην πόλη μας

Μια απ’ τις απειλές που σε ευρωπαϊκό επίπεδο αντιμετωπίζουμε, είναι ένας όρος που λέγεται Innovation Killing Social Models, δηλαδή κοινωνικά μοντέλα που σκοτώνουν την Καινοτομία.

Η έυλογη δυσπιστία ενός πολίτη σε ένα νέο τεχνολογικό επίτευγμα, από μια πλευρά ψυχολογική, έχει μια βάση.

Αλλά δεν θα πρέπει να αφήνουμε να είναι Innovation Killing αυτές οι προσεγγίσεις, δηλαδή να φτάσουν σε βαθμό που να σκοτώσουν την καινοτομία.

Διότι σκεφτείτε ότι με το 5G, μπορεί ένας χειρουργός από την Ουψάλα της Σουηδίας, να χειρουργεί ρομποτικά ένας ασθενή στην Αθήνα, σε ένα μεγάλο νοσοκομείο,

σαν να είναι μπροστά του ο ασθενής και σαν να είναι από πάνω του ο γιατρός, ενώ ο γιατρός θα χειρίζεται ρομποτικούς βραχίονες στην Ουψάλα της Σουηδίας

και ο ασθενής θα βρίσκεται ξαπλωμένος στο χειρουργείο ενός μεγάλου ιδιωτικού θεραπευτηρίου, ή δημοσίου, στην Αθήνα.

Με το 5G, εκμηδενίζεται η απόσταση και οι χειρισμοί των δακτύλων του γιατρού γίνεται εκείνη ακριβώς τη στιγμή, χωρίς καθυστερήσεις,

ενώ με άλλου επικοινωνιακού επιπέδου πλατφόρμα, δεν είναι σήμερα δυνατό να γίνει ρομποτική επέμβαση από χιλιάδες χιλιόμετρα απόσταση.

Σήμερα με το 5G, μπορεί να γίνει αυτό. Είναι life changing αυτή η τεχνολογία, δηλαδή αλλάζει τη ζωή μας σε βαθμό που δε γνωρίζουμε τι συνέπειες μπορεί να έχει ευεργετικές.

Πράγματα που θεωρούμε αδιανόητα σήμερα, είναι εύκολο να υλοποιηθούν με αυτή την τεχνολογική βάση.

Από τη στιγμή που θα αναπτυχθεί το δίκτυο πλήρως, θα καλυφθούν και πράγματα τα οποία δεν πιστεύουμε.

ΕΡ: Στην Ελλάδα τι πρόγνωση έχουμε

Θα σας δώσω ένα στρατιωτικό παράδειγμα. Όταν το αμερικανικό Υπουργείο Αμύνας εκτόξευσε δορυφόρους και δημιούργησε το σύστημα GPS,

το έκανε γιατί ήθελε να έχουν ακρίβεια στη βολή οι πύραυλοι και γενικότερα τα βλήμματα του, να βρίσκουν το στόχο τους ανεξαρτήτως των καιρικών συνθηκών και ανεξαρτήτως των αποστάσεων.

Έτσι φτιάχτηκε το σύστημα GPS. Αυτό το GPS,το σύστημα πλοηγήσεως, ήταν διαθέσιμο μόνο σε στρατιωτικούς και υπηρεσιακούς φορείς των αμερικανικών αρχών.

Κάποια στιγμή αυτο το σύστημα άνοιξε, έγινε ανοικτή η βάση του και χορηγήθηκε και διάφορες πλατφόρμες.

Έτσι φτιάχτηκε η Google, που σήμερα για παράδειγμα χρησιμοποιεί και μας δίνει τα δεδομένα για να πλοηγήσουμε και να πάμε από το γραφείο μας στο σπίτι μας, με τον πλοηγό του GPS στο κινητό μας.

Δε φανταζόταν ποτέ ο Αμερικανός Συνταγματάρχης, ο συνάδελφός μας, που έφτιαχνε το GPS, οτι κάποτε τα πιτσιρίκια θα κυνηγούσαν πόκεμον με τα κινητά τους στις πόλεις μέσα χρησιμοποιώντας το GPS, ήταν αδιανόητο.

Ούτε είχε σκεφτεί κανείς αυτό το πράγμα, ότι μπορούσε να αναπτυχθεί μια τέτοια πλατφόρμα με οικονομική διάσταση εμπορικής επιχειρηματικότητος από μια στρατιωτική εφαρμογή.

Θέλω να σας πω λοιπόν ότι το 5G, θα δώσει ώθηση σε δημιουργία εφαρμογών καθημερινής χρήσεως απλούστευσης της ζωής μας, που δεν τις έχουμε καν σκεφτεί αυτή τη στιγμή.

ΕΡ: Βλέπουμε ότι υπάρχουν αντιδράσεις πριν καν έρθει ένα σύστημα. Πότε το εκτιμούμε, σε 5 χρόνια, σε 10, σε 50;

Αυτό που γνωρίζω είναι, ότι είναι από τις υψηλές προτεραιότητες που έχει η χώρα μας, είναι ψηλά στην ατζέντα των προτεραιοτήτων, αυτό μπορώ να σας πω.

Δεν παρακολουθώ το θέμα καθ’ αρμοδιότητα προσωπικά, από ότι όμως βλέπω γύρω μου και απ’ ότι αισθάνομαι και απ’ ότι συζητώ, γνωρίζω ότι είναι σε πολύ υψηλή προτεραιότητα η υλοποίηση αυτής της συγκεκριμένης τεχνολογικής υποδομής.

Υπάρχει μια πολύ υψηλή προτεραιοποίηση σε όλη την ΕΕ, γι αυτό και γίνονται οι εκθέσεις της ENISA, της Αρχής για την Κυβερνοασφάλεια στην ΕΕ

και σε κάθε περίπτωση είναι ένα ζήτημα που απασχολεί την κεντρική εξουσία σε όλες τις χώρες της Ευρώπης, ακριβώς γιατί τα προσδοκώμενα οφέλη από τη χρήση της είναι πολύ υψηλού βαθμού.

Βεβαίως κάθε innovation, κάθε νέα καινοτομική προσέγγιση στο χώρο των επικοινωνιών, ακόμα μαι η τεχνητή νοημοσύνη, η εκμάθηση η μηχανική, το machine learning,

δημιουργούν καχυποψία και έναν προβληματισμό στον πολίτη, πως θα εξελιχθεί σε κακή χρήση αυτών των τεχνολογιών και τι μπορεί να αντιμετωπίσει στο μέλλον.

Η προσωπική μου άποψη είναι ότι πρέπει να έχουμε μια ανοικτή στάση απέναντι στις νέες καινοτομικές τηλεπικοινωνιακές προοπτικές, βελτιώνουν το επίπεδο ζωής μας,

προσθέτουν στην ποιότητα αυτής, βελτιώνουν τις παρεχόμενες υπηρεσίες και τις δημόσιες και τις ιδιωτικές και ανοίγουν ορίζοντες νέων δυνατοτήτων, τις οποίες δεν έχουμε καν φανταστεί σε ορισμένες περιπτώσεις.

«Οι ΗΠΑ μπορούν να ανατρέψουν τα σχέδια Ερντογάν»