Δολοφονία Σουλεϊμανί: Εμπορικοί δορυφόροι σε στρατιωτική χρήση – Μια νέα κατάκτηση της εμπορικής δορυφορικής τεχνολογίας


Γράφει ο Αλέξανδρος Κολοβός*

Επίκουρος Καθηγητής Σχολής Ικάρων, Ταξίαρχος Πολεμικής Αεροπορίας (ε.α.)

Στις 8 Ιανουαρίου 2020, η επίθεση του Ιράν με 16 πυραύλους μικρού βεληνεκούς εναντίον δύο ιρακινών βάσεων στις οποίες σταθμεύουν αμερικανικές και συμμαχικές δυνάμεις,

αναδείχθηκε έντονα από τον Τύπο και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Οι φόβοι όμως ότι η επίθεση αυτή, που προκλήθηκε μετά από την εξόντωση στις 3 Ιανουαρίου 2020 στο αεροδρόμιο της Βαγδάτης του Ιρανού στρατηγού Κασίμ Σουλεϊμανί

από πλήγματα αμερικανικού μη επανδρωμένου αεροσκάφους θα ήταν το έναυσμα για μια γενικότερη σύγκρουση, δεν επαληθεύτηκαν.

Σημαντική προσφορά στην παρουσίαση του θέματος αυτού στο ευρύ κοινό, είχαν και οι εικόνες από εμπορικούς αμερικανικούς καταρχήν δορυφόρους, που λήφθηκαν λίγες ώρες μετά τα πλήγματα αυτά.

Οι αναλύσεις των δορυφορικών εικόνων για την αξιολόγηση των ζημιών διίστανται επί των συμπερασμάτων, στο εάν υπήρξε δηλαδή συγκρατημένη απόκριση από το Ιράν.

Άλλοι υποστηρίζουν ότι τα πλήγματα ήταν ακριβείας, άλλοι κρίνοντας εκ του αποτελέσματος, από την μη ύπαρξη απωλειών, κρίνουν πως όχι.

Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε τι πραγματικά έχει συμβεί και κυρίως ποιες ήταν οι πραγματικές προθέσεις της Ηγεσίας του Ιράν.

Υπήρξαν πολλαπλές πληροφορίες ότι το Ιράν δεν επιθυμούσε την κλιμάκωση (ειδικά μετά την ανταλλαγή μηνυμάτων μέσω της Ελβετικής Πρεσβείας),

που πρακτικά οδήγησε στην έγκαιρη προειδοποίηση του Ιράκ για τις υπόψη πυραυλικές επιθέσεις και κατ’ επέκταση των ΗΠΑ.

Κάποιες έφτασαν στο σημείο να υποστηρίξουν ότι οι βάσεις άδειασαν πριν από τις πυραυλικές επιθέσεις.

Δολοφονία Σουλεϊμανί: Εμπορικοί δορυφόροι σε στρατιωτική χρήση

Δολοφονία Σουλεϊμανί: Εμπορικοί δορυφόροι σε στρατιωτική χρήση

Ας εστιαστούμε σε ένα άλλο συμπέρασμα για το οποίο δεν χωρεί αμφιβολία:

Η πληροφόρηση για στόχους βάθους μέσα σε λίγες ώρες είναι μια νέα κατάκτηση της εμπορικής δορυφορικής τεχνολογίας, που εξασφαλίζει ταχεία ενημέρωση για τους λήπτες αποφάσεων εξωτερικής πολιτικής.

Αυτή δεν ήταν πάντα δεδομένη, όχι μόνο για το ευρύ κοινό, αλλά ακόμα και για τις μεγάλες διαστημικές δυνάμεις που είχαν δικούς τους στρατιωτικούς δορυφόρους αναγνώρισης.

Εμπορικοί δορυφόροι σε στρατιωτική χρήση από το 1993

Χαρακτηριστικό παράδειγμα προσφέρει ένα παλαιότερο πλήγμα των ΗΠΑ στο Ιράκ.

Στις 26 Ιουνίου 1993, μετά από πληροφορίες ότι ο Saddam Hussein είχε προσπαθήσει να δολοφονήσει τον απελθόντα πρόεδρο George H.W. Bush κατά την επίσκεψη του στο Κουβέιτ,

ο νέος τότε Πρόεδρος Clinton ενέκρινε επίθεση με 23 ενδοατμοσφαιρικoύς πυραύλους cruise Tomahawk από πλοία, εναντίον του Αρχηγείου της ιρακινής υπηρεσίας πληροφοριών στη Βαγδάτη.

Οι πύραυλοι χτύπησαν αργά τη νύκτα, επειδή o Clinton θέλησε να ελαχιστοποιήσει τους πιθανούς θανάτους αθώων πολιτών.

Ωστόσο η προεδρική απαίτηση για άμεση λήψη δορυφορικών εικόνων προκειμένου να γίνει η αξιολόγηση των ζημιών της επίθεσης, δεν ήταν δυνατό να ικανοποιηθεί.

Οι επιτελείς του τον ενημέρωσαν ότι θα ξέρουν σε λίγες ώρες, όταν θα περνούσε ο υπερυψηλής ανάλυσης οπτικός αναγνωριστικός δορυφόρος.

Αν και οι Αμερικανοί διέθεταν δορυφόρο με RADAR (SAR), που μπορεί να δει τη νύκτα, η μη χρήση του πιθανολογείται στο ότι οφείλεται στην τροχιά του τη δεδομένη χρονική στιγμή, που δεν του επέτρεπε να είναι εκεί.

Μη παραιτούμενος από την προσπάθεια, ο Πρόεδρος Clinton επανήλθε καθώς νόμιζε ότι οι cruise θα είχαν πάνω τους κάμερες που θα έστελναν πίσω δεδομένα από την πορεία τους προς τον στόχο.

Του απάντησαν ότι δεν είχαν, επειδή αυτό ενείχε κινδύνους αποκάλυψης των πυραύλων.

Η επιμονή του εξηγείται καθώς είχε δεσμευτεί να προχωρήσει σε ένα τηλεοπτικό διάγγελμα προς τον αμερικανικό λαό σε μία ώρα και δεν μπορούσε να περιμένει μέχρι το πρωί.

Ο Clinton τελικά έκανε το διάγγελμά του και αιφνιδίασε τους συμβούλους του, αναφέροντας ότι οι πύραυλοι είχαν ευστοχήσει.

Δολοφονία Σουλεϊμανί: Εμπορικοί δορυφόροι σε στρατιωτική χρήση

Σύμφωνα με τον υπεύθυνο αντιτρομοκρατίας του Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας Richard Clarke (1990-2003), ο Clinton είπε ότι ζήτησε από το CNN να αξιοποιήσει τις πηγές που είχε το τοπικό συνεργείο του και πήρε έγκαιρα την πληροφορία που ήθελε, αλλά από ανθρώπινη πηγή.

Ο Αρχηγός του αμερικανικού Γενικού Επιτελείου Ενόπλων Δυνάμεων Στρατηγός Colin Powell είπε το ίδιο βράδυ στους δημοσιογράφους στο Πεντάγωνο, ότι δεν ήταν άμεσα διαθέσιμη μια λεπτομερής αξιολόγηση της ζημίας.

Ο Powell επειδή ήταν επιφυλακτικός έναντι του Clinton (του έχει αποδοθεί η δήλωση ότι «η ατμόσφαιρα των συζητήσεων ήταν σαν να ήταν σε καφενείο.

Αν είχες έλθει από τον Άρη και δεν ήξερες ποιος ήταν ποιος και έμπαινες στη συζήτηση, δεν θα ήξερες ποιος ήταν ο Πρόεδρος») είπε ότι είχε «προκαταρκτικές πληροφορίες πως ένας μεγάλος αριθμός από τους πυραύλους έπληξε εκεί που έπρεπε».

H παρουσίαση πάντως των λεπτομερειών της επιχείρησης, αφού λήφθηκαν οι δορυφορικές εικόνες, έγινε από τον ίδιο την επόμενη ημέρα. Αυτά που είπε ο Clinton ήταν τελικά ακριβή.

Είναι γεγονός ότι οι δορυφόροι, δεν μπορούν πάντοτε να είναι εκεί που συμβαίνει ένα γεγονός ή να μην έχουν τους κατάλληλους αισθητήρες για να το καταγράψουν (εάν είναι νύκτα ή έχει δυσμενείς καιρικές συνθήκες).

Για να βλέπουν καθαρά οι αναγνωριστικοί δορυφόροι, πρέπει να βρίσκονται σε χαμηλή τροχιά, κοντά στην επιφάνεια της γης.

Όμως η γη περιστρέφεται από κάτω τους, άρα δεν μπορούν συνέχεια να βλέπουν την ίδια περιοχή, παρά μόνο μετά την παρέλευση ικανού χρονικού διαστήματος, που παλαιότερα έφθανε τις μερικές ημέρες.

Για τον λόγο αυτό, υπήρχε η διαδεδομένη αντίληψη ότι η δορυφορική παρατήρηση είναι στρατηγικό εργαλείο.

Η λειτουργία τους ωστόσο εξαρτάται από τον αριθμό των εμπλεκόμενων δορυφόρων. Όσο πιο πολλοί, τόσο πιο συχνή η επιτήρηση.

Η διεθνής τάση για ανάπτυξη εμπορικών σμηνών μεγάλου αριθμού μικροδορυφόρων, που δίνουν την ικανότητα για πολλαπλές λήψεις της ίδιας περιοχής εντός της ίδιας ημέρας, φαίνεται ότι μπορεί να αλλάξει την παλιά αντίληψη.

Παλαιότερα η έμφαση είχε δοθεί στο πόσο ευκρινής είναι μια δορυφορική εικόνα, εάν δηλαδή η διακριτική τους ικανότητα ήταν επαρκής για να καλύψει το σύνολο των στόχων στρατιωτικού ενδιαφέροντος.

Εκτιμάται ότι πλέον το θέμα διακριτικής ικανότητας έχει φθάσει σχεδόν στο όριό του.

Δολοφονία Σουλεϊμανί: Εμπορικοί δορυφόροι σε στρατιωτική χρήση

Οι στρατιωτικοί δορυφόροι έχουν όρια

Οι στρατιωτικοί αναγνωριστικοί δορυφόροι των ΗΠΑ έχουν μια ευκρίνεια της τάξης των 5-6 εκατοστών, ενώ για τους εμπορικούς οπτικούς δορυφόρους το όριο αυτό ανέρχεται στα 30 εκατοστά περίπου.

Σήμερα, τα υφιστάμενα σμήνη (της τάξης των 160 μικροδορυφόρων) δεν έχουν μεν την βέλτιστη ευκρίνεια (3-5 μέτρα), αλλά μπορούν να βρίσκονται πολύ σύντομα εκεί όπου απαιτείται.

Νέα συστήματα, αναμένεται να έχουν πολύ καλύτερες ικανότητες.

Μία συγκριτική παρουσίαση των παραπάνω συστημάτων φαίνεται στις τρεις εικόνες που ακολουθούν.

Και οι τρείς απεικονίζουν το Διαστημικό Κέντρο Imam Khomeini στο βόρειο Ιράν, όπου ένας ιρανικός πύραυλος Safir SLV εξερράγη στην πλατφόρμα εκτόξευσης

πριν από την προγραμματισμένη εκτόξευσή του την Πέμπτη 29 Αυγούστου 2019.

Η εκτόξευση είχε προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί, παρά τις προειδοποιήσεις των ΗΠΑ προς το Ιράν ότι θα έπρεπε να αποφύγει μια τέτοια δραστηριότητα.

Δολοφονία Σουλεϊμανί: Εμπορικοί δορυφόροι σε στρατιωτική χρήση

Οι δύο πρώτες εικόνες είναι από αμερικανικούς εμπορικούς δορυφόρους.

Η αριστερά από έναν από το σμήνος μικροδορυφόρων (με ευκρίνεια 3-5 μέτρα), ενώ η δεξιά από άλλον δορυφόρο με την πολύ υψηλή ευκρίνεια των 30 εκατοστών.

Οι καπνοί δείχνουν ότι και οι δύο απεικονίζουν την περιοχή λίγο μετά το ατύχημα.

Η σημαντική διαφορά στην ευκρίνειά τους, δεν επηρεάζει πολύ το συμπέρασμα ότι κάποιο καταστροφικό συμβάν έχει συμβεί δηλαδή.

Δολοφονία Σουλεϊμανί: Εμπορικοί δορυφόροι σε στρατιωτική χρήση

Η τρίτη εικόνα εμπεριέχεται σε tweet του Αμερικανού Προέδρου Donald Trump.

Απεικονίζει πάλι την ίδια περιοχή μετά το ατύχημα, αλλά αυτή τη φορά με φωτογραφία που εικάζεται ότι προέρχεται από υπερυψηλής ανάλυσης διαβαθμισμένο αναγνωριστικό δορυφόρο ΚΗ-11.

Σύμφωνα με πληροφορίες του CNBC που αποδίδονται σε αξιωματούχο του Υπουργείου Άμυνας «η φωτογραφία στο tweet φαίνεται να ήταν στιγμιότυπο ενός φυσικού αντιγράφου δορυφορικής εικόνας, που είχε συμπεριληφθεί στην ενημέρωση Πληροφοριών του Προέδρου».

Σημειώνεται ότι στις ΗΠΑ μόνο ο Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών έχει την εξουσία να αποχαρακτηρίσει διαβαθμισμένες δορυφορικές εικόνες.

Η φωτογραφία συνοδευόταν από το ακόλουθο σχόλιο του Προέδρου Trump:

«Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής δεν συμμετείχαν στο καταστροφικό ατύχημα κατά τη διάρκεια της τελικής προετοιμασίας για την εκτόξευση του Safir SLV στο Semnan Launch Site One στο Ιράν.

Εύχομαι στο Ιράν τις καλύτερες ευχές και καλή τύχη στο να καθορίσει τι συνέβη στο Site One».

Θα μπορούσε κανείς να υποθέσει ότι με τέτοιες εξαιρετικές δυνατότητες των στρατιωτικών τους δορυφόρων

οι Υπηρεσίες Πληροφοριών των ΗΠΑ δεν θα είχαν ενδιαφέρον για οποιαδήποτε άλλη συνέργεια και μάλιστα από τον εμπορικό τομέα.

Δολοφονία Σουλεϊμανί: Εμπορικοί δορυφόροι σε στρατιωτική χρήση

Ένα τέτοιο συμπέρασμα θα ήταν επιφανειακό: Οι μεγάλοι KH-11 (και οι διάδοχοί τους ΚΗ-12) είναι εξαιρετικά δαπανηροί για την κατασκευή, εκτόξευση και λειτουργία τους.

Αν και το ακριβές κόστος τους είναι μυστικό, οι εκτιμήσεις κυμαίνονται μεταξύ 4-6 δισεκατομμυρίων δολαρίων ανά δορυφόρο.

Αυτό το κόστος είναι περίπου το ίδιο με ένα πυρηνικό αεροπλανοφόρο κλάσης Nimitz.

Ο συνδυασμός του υψηλού κόστους, των πολλαπλών απειλών και των περιορισμένων πόρων, οδήγησαν τις Υπηρεσίες Πληροφοριών σε συνέργειες με τον εμπορικό τομέα.

Για παράδειγμα, το 2008, όταν η Ρωσία επενέβη στη Γεωργία, το αμερικανικό Υπουργείο Άμυνας δέσμευσε κατά τη διάρκεια της κρίσης

όλες τις εικόνες των αμερικανικών εμπορικών δορυφόρων πολύ υψηλής ευκρίνειας (της τάξεως των 60 εκατοστών), για την περιοχή, ώστε κανείς άλλος δεν μπορούσε να πάρει.

Έτσι πλέον πρόσβαση σε τέτοια σμήνη απέκτησαν και οι ίδιες οι Υπηρεσίες Πληροφοριών των ΗΠΑ, που διατηρούν τον μεγαλύτερο στόλο στρατιωτικών αναγνωριστικών δορυφόρων παγκοσμίως.

Για παράδειγμα το αμερικανικό Εθνικό Αναγνωριστικό Γραφείο (National Reconnaissance Office, NRO), που δημιουργήθηκε το 1961 ως κοινή δραστηριότητα με τη CIA

και είναι υπεύθυνο για τον σχεδιασμό, ανάπτυξη και προμήθεια των απόρρητων δορυφόρων αναγνώρισης και για τη διαχείρισή τους σε τροχιά,

υπέγραψε στις 15 Οκτωβρίου 2019 ένα συμβόλαιο προκειμένου να έχει πρόσβαση στα δεδομένα ενός τέτοιου εμπορικού σμήνους μικροδορυφόρων με συνδρομή.

Λίγους μήνες νωρίτερα και η Εθνική Υπηρεσία Γεωχωρικών Πληροφοριών (National Geospatial Intelligence Agency, NGA),

διέθεσε 5,9 εκατομμύρια δολάρια για να αγοράσει τις τρέχουσες και αρχειακές εικόνες του ίδιου σμήνους δορυφόρων για έξι μήνες.

Δολοφονία Σουλεϊμανί: Εμπορικοί δορυφόροι σε στρατιωτική χρήση

Η NGA συνεργάζεται στενά με τις Ένοπλες Δυνάμεις και τη CIA για να ερμηνεύσει και να αναλύσει τις δορυφορικές εικόνες.

Συνεπώς, η συνέργεια ενός «Γολιάθ» με τον «Δαβίδ» από απόψεως μεγέθους, ποιότητας και κόστους δεν θα πρέπει να ξενίζει.

Οι πολιτικοστρατιωτικές συνέργειες στο Διάστημα είναι συνήθεις, δεδομένου του διπλού ρόλου των δορυφόρων, που είναι κατάλληλος και για πολιτικές και για εφαρμογές ασφάλειας και άμυνας.

Η πρόσβαση σε σμήνη εμπορικών δορυφόρων, που δίνουν ικανότητα για καθημερινή τουλάχιστον επιτήρηση της ίδιας περιοχής,

επιτρέπουν και στο ευρύ κοινό να έχει πια πρόσβαση σε άμεση πληροφόρηση, σχεδόν στον ίδιο χρόνο που έχουν και οι αρμόδιοι φορείς. Αυτό είναι μια σημαντική εξέλιξη.

Οι πολιτικοστρατιωτικές συνέργειες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη πολιτικοστρατιωτικών ικανοτήτων στον τομέα του Διαστήματος είναι μία βέλτιστη διεθνώς πρακτική, που ορθολογικά δεν μπορεί εύκολα πια να αγνοηθεί.

Δολοφονία Σουλεϊμανί: Εμπορικοί δορυφόροι σε στρατιωτική χρήση

*Στο άρθρο αυτό παρουσιάζονται αποσπάσματα από το βιβλίου του ιδίου «Αποφάσεις από το Διάστημα: Πληροφορίες και Δορυφορική Τεχνολογία», Εκδόσεις Ι. Σιδέρης, 2019.