Πτώση Σινούκ: Τι έχει αλλάξει 15 χρόνια μετά το δυστύχημα με 17 νεκρούς – Αυτό είναι το κρίσιμο ερώτημα που θα πρέπει να απαντήσουν όλες οι ηγεσίες

Γράφει ο Δημήτριος Σούκερας,

πιλότος ελικοπτέρου που υπηρετούσε την αποφράδα μέρα στο 4ο ΤΕΑΣ

Η γενιά είναι κοινωνιολογικά μια έννοια που προσδιορίζει το σύνολο των ανθρώπων της ίδιας ηλικίας. Θεωρείται πως αλλάζει κάθε 30 έτη,

ενώ στην Αεροπορία Στρατού η αντίστοιχη αεροπορική, εκείνη των στρατιωτικών πιλότων, αλλάζει κάθε 15 χρόνια,

καθώς αυτό είναι ο μέσος όρος του χρόνου που οι Αξιωματικοί, απόφοιτοι της Σχολής Ευελπίδων, υπηρετούν σε επιχειρησιακές Μονάδες αναλαμβάνοντας καθημερινά πτητικές αποστολές.

Έτσι οι περισσότεροι από όσους σήμερα κυβερνούν ελικόπτερα της Αεροπορίας Στρατού ή είναι Διοικητές στις Μονάδες της, στις 11 Σεπ 2004 που το Ε/Π CH47D (Chinook) ES916 του 4ου Τάγματος Ελικοπτέρων Αεροπορίας Στρατού (Τ.Ε.Α.Σ) κατέπεσε στα νερά του Πόρτο Κουφό, κοντά στο Άγιο Όρος,

είτε δεν ήταν κυβερνήτες ελικοπτέρων, μπορεί και να μην ήταν καν, στην Αεροπορία Στρατού.

Έτσι φυσιολογικά η τωρινή γενιά των χειριστών ελικοπτέρων της Αεροπορίας Στρατού και σήμερα, 15 χρόνια μετά το συγκεκριμένο ατύχημα, θα μας κρίνει, όπως λέει η Elen Johnson «όχι από αυτά που είπαμε, αλλά από όσα κάναμε».

Μπορεί αυτή η κρίση να γίνεται σιωπηλά, καθώς δεν επιτρέπεται οι στρατιωτικοί να εκφράζουν κρίσεις, όμως θα γίνει.

Είναι νομοτελειακό όλοι να αναρωτηθούν, τι πράγματι έχει αλλάξει από εκείνο το τραγικό Σάββατο, 15 χρόνια πριν, που η είδηση του ατυχήματος του Σινούκ, έσκασε σαν βόμβα, στον τρόπο που η Αεροπορία Στρατού επιχειρεί.

Αυτή είναι μια ερώτηση που μπορούν να απαντήσουν πλήρως, μόνον όλες οι ανώτατες ηγεσίες του ΓΕΣ, από τότε και μέχρι σήμερα.

Όμως την ίδια ερώτηση οφείλουν να απαντούν, μετά από κάθε άλλο, και αεροπορικό ατύχημα, σήμερα και στο διηνεκές.

Πρόκειται για μια συνολική ευθύνη της κάθε προηγούμενης γενιάς, προς την κάθε επόμενη και προς την κοινωνία και το Κράτος συνολικά.

Η αλήθεια είναι πως το 2004 , όταν κατέπεσε το Σινούκ, ο Sydney Dekker δεν είχε συγγράψει ακόμη το βιβλίο που μιλούσε για την θεωρία που τότε επικρατούσε, εκείνη του κακού μήλου (The bad apple theory), σύμφωνα με την οποία:

  • 1.Τα πολύπλοκα συστήματα θα είναι μια χαρά αν δεν υπήρχαν οι αλλοπρόσαλλες συμπεριφορές κάποιων ανθρώπων που γεννήθηκαν «ελαττωματικοί-επιρρεπείς στο λάθος»-τα κόκκινα μήλα.
  • 2. Τα ανθρώπινα λάθη δημιουργούν ατυχήματα και ο άνθρωπος είναι η κύρια αιτία αυτών, στα 2/3 των ατυχημάτων.
  • 3. Οι αποτυχίες-αστοχίες έρχονται σαν δυσάρεστες εκπλήξεις. Δεν μπορείς να τις περιμένεις και δεν ανήκουν στο σχεδιασθέν σύστημα. Οι αστοχίες εμφανίζονται στο σύστημα μόνον δια μέσου της έμφυτης αναξιοπιστίας των ανθρώπων.

Από τότε όμως και πάντως δύο χρόνια μετά το ατύχημα του ελικοπτέρου που πήρε μαζί στα συντρίμμια του 17 ψυχές, εκδόθηκε το βιβλίο: “The field Guide to Understanding Human Error” (2006) και αυτά που έλεγε ήταν τελείως διαφορετικά:

  • 1.Το ανθρώπινο λάθος δεν μπορεί να είναι η αιτία μιας αποτυχίας. Το ανθρώπινο λάθος είναι το αποτέλεσμα ή το σύμπτωμα ενός βαθύτερου προβλήματος.
  • 2.Το ανθρώπινο λάθος δεν εμφανίζεται τυχαία. Συστηματικά σχετίζεται με χαρακτηριστικά των μέσων που ελέγχουν οι άνθρωποι , των καθηκόντων προς εκτέλεση και του επιχειρησιακού περιβάλλοντος.
  • 3.Το ανθρώπινο λάθος δεν μπορεί να είναι αποτέλεσμα καμιάς διερεύνησης-ανάλυσης ενός ατυχήματος. Είναι το σημείο αρχής.

Το δυσάρεστο μέχρι σήμερα για την ελληνική κοινωνία είναι πως, ακόμη δεν πληροφορήθηκε, αν το μήνυμα της αλλαγής των κυρίαρχων πεποιθήσεων για την ασφάλεια πτήσεων , πράγματι έφτασε ψηλά στην ιεραρχία, βεβαίως και στην πολιτική.

Στην Παλαιά Διαθήκη, στον Εκκλησιαστή 7:11 λέει: «Ο οποιοσδήποτε ζει οφείλει να γίνεται σοφός.

Είναι τόσο καλό , σαν να λαμβάνεις μια κληρονομιά που σου δίνει τόση ασφάλεια, όση τα χρήματα της αξίας της. Η Σοφία σε κρατάει ασφαλή και αυτό είναι ένα πλεονέκτημα της γνώσης».

Με άλλα λόγια αποτελεί υποχρέωση όσων βρίσκονται στην διοίκηση οργανισμών που αναλαμβάνουν υψηλά ρίσκα (και των Ενόπλων Δυνάμεων)

να δημιουργούν στους κόλπους τους, έναν οργανισμό που καθημερινά εξελίσσεται και μαθαίνει από τα λάθη του. Αλλά αυτό πως μπορεί να αποδεικνύεται;

Στο ΝΑΤΟ εδώ και χρόνια αποδεικνύουν την διαχρονική τους εξέλιξη, δημοσιεύοντας ελεύθερα στο διαδίκτυο αναλύσεις αεροπορικών ατυχημάτων,

έτσι εύκολα μπορεί κάποιος να βρει, την τελική αναφορά για το ατύχημα του ελληνικού F-16 στην βάση του Αlbacete της Ισπανίας (26 Ιαν 2015).

Στις ΗΠΑ, στο Ναυτικό και στο Σώμα των Πεζοναυτών, τα πληρώματά τους πετούν ετησίως 1,5 εκατομμύριο ώρες, ενώ οι ίδιοι υπολόγισαν πως, αν συνέχιζαν το 2000 με το σύστημα ασφαλείας πτήσεων του 1950, θα έχαναν 800 αεροσκάφη, σε ένα χρόνο.

Τελικά κάποια στιγμή διαπίστωσαν πως δεν ήταν αποδεκτή η πεποίθηση: «τα ατυχήματα είναι το κόστος συντήρησης του οργανισμού των Ε.Δ» καθώς όσο το έκαναν,

θα έπρεπε ταυτόχρονα να αποδέχονται είτε την αναγκαιότητα αύξησης των φόρων για την διατήρηση του αριθμού των ιπταμένων μέσων, είτε θα έπρεπε οι Ε.Δ να επιχειρούν με έναν συνεχώς φθίνοντα αεροπορικό στόλο.

Ήταν δύσκολο εκείνο το καλοκαίρι του 2004 για τα ιπτάμενα πληρώματα του 4ου Τ.Ε.Α.Σ, που συμπλήρωναν σε υπηρεσίες ακόμη και 15 ημέρες μηνιαίως,

αλλά απείρως τραγικότερη ήταν η είδηση της πτώσης του ελικοπτέρου και η διαπίστωση του θανάτου των 17 επιβαινόντων του.

Για εμάς τους τότε υπηρετούντες ιπταμένους του 4ου Τ.Ε.Α.Σ οπωσδήποτε οι ψυχές μας βάρυναν ακόμη περισσότερο, από την απώλεια των δικών μας ανθρώπων, που ποτέ δεν φεύγουν από την θύμησή μας. Του τότε

α. Ταγματάρχη (ΑΣ) Παναγιώτη Παπαναστασίου, κυβερνήτη του Ε/Π
β. Αντισυνταγματάρχη (ΑΣ) Δημήτρη Παπασπύρου, συγκυβερνήτη και Διοικητή της Μονάδας
γ. Ανθυπασπιστή (ΤΧ) Στέργιου Ράπτη
δ. Αρχιλοχία (ΤΧ) Παντελή Χατζηβαγγέλη και
ε. Αρχιλοχία (ΤΧ) Παναγιώτη Γολεγού πληρώματος του Ε/Π.

Βαραίνει και σήμερα 15 χρόνια μετά το ίδιο , κάθε φορά που το ημερολόγιο κοντεύει να δείχνει 11 Σεπτεμβρίου, καθώς στην μνήμη επιστρέφουν όλες οι στενάχωρες σκέψεις και στην καρδιά όλα τα βαριά συναισθήματα.

Ας μας συγχωρήσουν οι επόμενες γενιές των συναδέρφων μας, για όσα δεν κάναμε κι ας ευχηθούμε οι επόμενοι , όπως είπε και ο John Kennedy:

«να μπορούν με αποτελεσματικότητα να αντιμετωπίζουν τα προβλήματα και να εκμεταλλεύονται τις νέες ευκαιρίες, όταν παρουσιάζονται, γιατί περιμένει ένας νέος κόσμος να κατακτηθεί».

*Ο Δημήτριος Σούκερας είναι χειριστής Ε/Π και την ημέρα του ατυχήματος υπηρετούσε στο 4ο Τ.Ε.Α.Σ, ως Ταγματάρχης (ΑΣ).

Μετά την αποστρατεία του ολοκλήρωσε ένα MBA(ER) με πτυχιακή σχετική με την χαρτογράφηση της κουλτούρας του οργανισμού, που από το 2013 φιλοξενείται και στον δικτυακό τόπο του IHST, ενός παγκόσμιου οργανισμού για την μείωση των ατυχημάτων ελικοπτέρων.

Είναι διερευνητής αεροπορικών ατυχημάτων, πλήρες μέλος της παγκόσμιας κοινότητας διερευνητών(ISASI) και από το 2008 συνεργάζεται με την ΕΔΑΑΠ, όταν του ζητείται, ενώ από το 2015 είναι επισκέπτης καθηγητής στο San Jose State University των ΗΠΑ, διδάσκοντας διερεύνηση ατυχημάτων.



Στείλε μας τις δικές σου απόψεις για στρατιωτικά θέματα που σε απασχολούν στο armyvoicegr@gmail.com