Κύπρος προσφυγικό τουρκική προκλητικότητα

Πώς η Κύπρος φρενάρει την τουρκική προκλητικότητα – Οι προσεκτικές κινήσεις που φέρνουν την Τουρκία σε θέση απολογούμενου

Της Αντωνίας Δήμου*

Αντωνία ΔήμουΤο μπαράζ προκλητικών δηλώσεων στο οποίο έχει επιδοθεί ο Τούρκος πρόεδρος Ερντογάν το τελευταίο δίμηνο σε βάρος της Κύπρου με αφορμή τις έρευνες για υδρογονάνθρακες εντός της κυπριακής Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) βαίνει αμείωτο.

Οι πιο πρόσφατες είναι αυτές που διατυπώθηκαν ενώπιον της κοινοβουλευτικής ομάδας του ΑΚΡ οι οποίες με έντονη πολεμική χροιά στράφηκαν εναντίον της Κύπρου με το αιτιολογικό ότι η τελευταία επιχειρεί να επιβάλλει την οικονομική και πολιτική κυριαρχία της σε θαλάσσιες ζώνες όπου δεν έχει δικαιώματα.

Προδήλως, οι δηλώσεις του Τούρκου προέδρου στερούνται νομικής βάσης και γεωπολιτικού ρεαλισμού υπό την έννοια ότι η Κύπρος έχει προβεί σε τριπλή οριοθέτηση ΑΟΖ υπογράφοντας συμφωνίες με την Αίγυπτο το 2003, τον Λίβανο το 2007 και το Ισραήλ το 2010.

Οι συμφωνίες έχουν μάλιστα συμπηχθεί στην βάση της διεθνώς αποδεκτής αρχής της Μέσης Γραμμής/Μέσης Απόστασης όπως αυτή προβλέπεται στο άρθρο 74 στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.

Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η χάραξη ΑΟΖ μεταξύ της Κύπρου και των γειτονικών προς αυτήν παράκτιων χωρών με τη μέθοδο χάραξης της Μέσης Γραμμής/Μέσης Απόστασης έχει δημιουργήσει σαφές νομικό προηγούμενο στις θαλάσσιες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου στις οποίες εντάσσονται και οι θαλάσσιοι χώροι της Ελλάδας.

H Τουρκία χρησιμοποιεί στρατιωτικά μέσα και παρενοχλεί πολεμικά και πολιτικά αεροσκάφη εντός του FIR Λευκωσίας έχοντας διττό στόχο αφενός την προβολή της τουρκικής ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο και αφετέρου την ανατροπή του υφιστάμενου status quo ως προς τον κυπριακό έλεγχο θαλάσσιων οικοπέδων (maritime blocks) που επιτρέπει την εκμετάλλευση τους από διεθνείς ενεργειακούς κολοσσούς,

Οι τουρκικές «ευαισθησίες» για τους θαλάσσιους χώρους της Κύπρου που ενίοτε συνοδεύονται με ανοιχτές απειλές εδράζονται στην περιορισμένη τουρκική θαλάσσια ισχύ λόγω της μη ελεύθερης πρόσβασης σε ανοικτή θάλασσα στην Ανατολική Μεσόγειο παρά την ύπαρξη μεγάλης έκτασης τουρκικής ακτογραμμής.

Ως εκ τούτου, το γεωπολιτικό εκτόπισμα της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο μειώνεται λαμβάνοντας προσθέτως υπόψη ότι τα βασικά της λιμάνια είναι από θαλάσσης αποκλεισμένα δυσκολεύοντας τη διασύνδεση της Άγκυρας με τον δυτικό κόσμο και την ευρύτερη Μέση Ανατολή.

Οι πολιτικές που αναπτύσσει η Κύπρος έναντι των τουρκικών διεκδικήσεων που βαίνουν αυξανόμενες τόσο ποιοτικά όσο και ποσοτικά με στόχο την υπονόμευση της κυπριακής κυριαρχίας εκτιμάται ότι κινούνται προς τη απόλυτα σωστή κατεύθυνση.

Η Κύπρος αποδεικνύοντας εμπράκτως ότι αποτελεί πυλώνα σταθερότητας και ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο ενισχύει τις συνεργασίες με το Ισραήλ, την Αίγυπτο και την Ιορδανία συμμετέχοντας σε κοινές αεροπορικές και ναυτικές συνεκπαιδεύσεις που περιλαμβάνουν -μεταξύ άλλων- σενάρια προάσπισης των ΑΟΖ και των θαλάσσιων ενεργειακών εγκαταστάσεων.

Επιπρόσθετα, η Λευκωσία στηρίζει πλήρως τις θέσεις των Αιγύπτου και Ισραήλ ως προς την μεταφορά τμήματος των μελλοντικών ενεργειακών τους αποθεμάτων στην Ευρώπη μέσω της θαλάσσιας ζώνης επαφής περίπου 50 χιλιομέτρων όπου συναντώνται οι ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου λόγω της επιρροής που ασκεί το Καστελόριζο.

Αυτή είναι μία περιφερειακή θέση που αποκλείει την τουρκική επιλογή και δίνει το «πράσινο φως» στην ευρωπαϊκή πρόσβαση μέσω των Κύπρου και Ελλάδας.

Η Κύπρος και η Επιστολή στον γ.γ. του ΟΗΕ

Την ίδια στιγμή, η Κύπρος κινείται διπλωματικά με σύναιση στο πλαίσιο του ΟΗΕ καταγγέλοντας την τουρκική προκλητικότητα και τη στρατιωτική επιθετικότητα.

Η επιστολή της 16ης Νοεμβρίου 2018 που έστειλε η αναπληρώτρια μόνιμη αντιπρόσωπος της Κύπρου προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ για να αποτελέσει στις 29 Νοεμβρίου 2018 επίσημο έγγραφο της Γενικής Συνέλευσης και του Συμβουλίου Ασφαλείας του οργανισμού εντάσσεται στο πλαίσιο της ενεργούς κυπριακής διπλωματίας.

Η επιστολή συνοδευόμενη από δύο έγγραφα καταγγέλει τις παραβιάσεις του εναέριου και θαλάσσιου χώρου της Κύπρου που πραγματοποιήθηκαν από την Τουρκία καθόλη τη διάρκεια του προηγούμενου Αυγούστου.

Στo πρώτο συνοδευτικό έγγραφο ειδική αναφορά γίνεται στη φύση των παραβιάσεων όπως τις παράνομες εισόδους τουρκικών στρατιωτικών ελικοπτέρων Cougar στον εθνικό εναέριο χώρο της Κύπρου καθώς και τις παραβιάσεις των διεθνών κανονισμών εναέριας κυκλοφορίας από τουρκικά στρατιωτικά αεροσκάφη ηλεκτρονικού πολέμου CASA C-235, B-350, του επιθετικού ελικοπτέρου AS-532 Cougar, και Agusta-Bell AB 412 Grifone που καταγγέλονται ότι εισήλθαν στο FIR λευκωσίας άνευ διπλωματικής αδείας και άνευ επικοινωνίας με το κέντρο ελέγχου της περιοχής Λευκωσίας (Nicosia area control centre).

Στο δεύτερο συνοδευτικό έγγραφο καταγράφονται οι παραβιάσεις των χωρικών υδάτων της Κύπρου από τουρκικές πυραυλάκατους, η παράνομη χρήση του κλειστού πλέον λιμανιού της Αμμοχώστου και η συμμετοχή τους σε ναυτική επιχείριση με τις δυνάμεις κατοχής.

H κυπριακή κυβέρνηση καθιστά επίσης σαφές προς τη διεθνή κοινότητα ότι οι τουρκικές παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου και των διεθνών κανονισμών συνιστούν απειλή για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια και καταστρατηγούν την περιφερειακή σταθερότητα.

Επιπρόσθετα, οι παραβιάσεις θέτουν σε κίνδυνο την ασφάλεια της εναέριας κυκλοφορίας στην Κύπρο και αποτρέπουν τη δημιουργία ενός ευνοϊκού κλίματος για τη διεξαγωγή των ενδοκυπριακών ειρηνευτικών συνομιλιών.

Προς επίρρωση των κυπριακών θέσεων, η επιστολή καταγγέλει τη συστηματική παρενόχληση εκ μέρους της Τουρκίας πολιτικών και στρατιωτικών αεροσκαφών εντός της Περιοχής Πληροφοριών Πτήσεων (ΠΠΠ) Λευκωσίας μέσω ραδιοφωνικών κλήσεων, καθώς και την παράνομη έκδοση Ειδοποίησης προς τους Αεροπόρους (Notice to Airmen) τον προηγούμενο Αύγουστο για τη διεξαγωγή ασκήσεων από την τουρκική Πολεμική Αεροπορία.

Επιπλέον, τα τουρκικά εμπορικά αεροσκάφη καταγγέλεται ότι χρησιμοποιούν συστηματικά το αεροδρόμιο της Τύμπου, το οποίο συνεχίζει να λειτουργεί παράνομα μετά το κλείσιμο από την Κυπριακή Κυβέρνηση όλων των σημείων εισόδου σε περιοχές στις οποίες δεν ασκεί έλεγχο.

Η κυπριακή επιστολή προς τον γενικό γραμματέα του ΟΗΕ επισημαίνει ότι οι προαναφερθείσες ενέργειες της Τουρκίας, η οποία καταλαμβάνει το βόρειο τμήμα της Κύπρου αποσκοπούν σαφώς στην υπονόμευση της κυριαρχίας της νήσου, στο de facto διαχωρισμό του βόρειου και του νότιου τμήματος της Κύπρου, και στην αναβάθμιση του αποσχισμένου βόρειου τμήματος διεκδικώντας εναέριο χώρου υπεράνω του κατεχόμενου εδάφους.

Προς αποκατάσταση της διεθνούς νομιμότητας, υπογραμμίζεται στην επιστολή ότι υπάρχει μόνο ένα κυπριακό κράτος, το οποίο είναι η Κυπριακή Δημοκρατία.

Τούτο ορίζεται ρητά σε διάφορα ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας με πιο αντιπροσωπευτικά τα ψηφίσματα 541 του 1983 και 550 του 1984, τα οποία κηρύσσουν νομικά άκυρη την απόσχιση του βόρειου τμήματος της Κύπρου.

Προδήλως, η κυπριακή απάντηση στην κλιμακούμενη τουρκική προκλητικότητα η οποία υπονομεύει πλέον ανοιχτά τα δυτικά συμφέροντα ασφάλειας και ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο περνάει αφενός μέσα από την διπλωματική οδό.

Αφετέρου περνά μέσα από τη συνεργασία με σύμμαχες χώρες θέτοντας από κοινού γερά θεμέλια για την περιφερειακή σταθερότητα και την εδραίωση ενός νέου συστήματος ασφάλειας βασιζόμενο σε κοινές δράσεις και αξίες.

* Η Αντωνία Δήμου είναι επικεφαλής του Τομέα Μέσης Ανατολής στο Ινστιτούτο Αναλύσεων Άμυνας και Ασφάλειας (ΙΑΑΑ) με έδρα την Αθήνα καθώς και Εταίρος στο Κέντρο για την Ανάπτυξη της Μέσης Ανατολής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνια στο Λος Άντζελες.