28η Οκτωβρίου 1940: Πώς ξεκίνησε ο πόλεμος λεπτό προς λεπτό – Πώς η Ελλάδα είπε ΟΧΙ στην φασιστική Ιταλία – Η εικόνα στο μέτωπο – Κατσιμήτρος και Δαβάκης

Γράφει ο Ανθλγός (ΑΠΒ) Σώζων Α. Λεβεντόπουλος

Είναι νύχτα της 27ης Οκτωβρίου 1940. Όλοι φοβούνται ότι η καταιγίδα που έχει σκεπάσει την Ευρώπη, σύντομα θα ξεσπάσει και στην Ελλάδα, με εκπρόσωπο τη φασιστική Ιταλία του Μπενίτο Μουσολίνι.

Η Ιταλία βέβαια αντιδρά σε όλους του τόνους και διαμηνύει τα φιλικά αισθήματα που τρέφει προς τον «αδελφικό» όπως τον ονομάζει λαό.

Για να υπογραμμίσει δε το γεγονός και καθ’ υπόδειξη του ίδιου του Ιταλού πρεσβευτή, Εμμανουέλε Γκράτσι, προσκαλείται ο γιός του μεγάλου συνθέτη Τζιάκομο Πουτσινι, Μικέλε, για να παραβρεθεί στην παρουσίαση – από το Εθνικό Θέατρο – του μελοδράματος «Μαντάμ Μπατερφλάι».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Στρατιωτική παρέλαση 2018 στη Θεσσαλονίκη: Τι ώρα αρχίζει

Το ίδιο βράδυ, στην πρεσβευτική κατοικία, δίνεται μια λαμπρή δεξίωση για να γιορτάσει το γεγονός και να υπογραμμίσει την Ελληνο-ιταλική φιλία.

Την ίδια στιγμή που η οικονομική και πολιτιστική ελίτ δεξιώνεται, σε άλλους χώρους της ιταλικής πρεσβείας καταφθάνει – σε τρία μέρη και κρυπτογραφημένο – το ιταλικό τελεσίγραφο. Είναι ήδη ξημερώματα 28ης Οκτωβρίου 1940….

Το τελεσίγραφο είναι ουσιαστικά οι τίτλοι τέλους μιας προσπάθειας περιορισμού του ζωτικού χώρου της χώρας μας, η οποία στέκει εμπόδιο για την υλοποίηση του μεγαλοϊδεατικού οράματος της Ιταλίας στην Ανατολική Μεσόγειο.

Η προσπάθεια αυτή δεν είναι νέα και χρονολογείται ήδη από το 1878 και το Συνέδριο του Βερολίνου, όπου η Ιταλική αντιπροσωπεία ενεργεί με τέτοιο τρόπο ώστε να περιορίσει τα σύνορα της χώρας στον ποταμό Άραχθο.

Το 1911 καταλαμβάνει από την Οθωμανική αυτοκρατορία τα Δωδεκάνησα, ασχέτως αν αυτά κατοικούνται από αμιγώς ελληνικούς πληθυσμούς.

Ανακόπτει την προέλαση του ελληνικού στρατού στη Β. Ήπειρο, ενώ με τη λήξη του Α’ Βαλκανικού πολέμου ενεργεί με τέτοιο τρόπο για τη δημιουργία της Αλβανίας, εις βάρος των ελληνικών πληθυσμών της Βορείας Ηπείρου.

Το 1922 θα υποστηρίξει με κάθε τρόπο την κεμαλική Τουρκία εις βάρος της Ελλάδας, ενώ στις 31 Αυγ 1923 (μετά το κατασκευασμένο επεισόδιο της Κακκαβιάς (27 Αυγ 1923), όπου δολοφονείται ο Ιταλός Στρατηγός, υπεύθυνος για τη χάραξη των συνόρων Ελλάδας – Αλβανίας, Ενρίκο Τελλίνι) θα καταλάβει την Κέρκυρα.

Όμως τίποτε από αυτά δε θα συγκριθεί με τον τορπιλισμό – από το ιταλικό υποβρύχιο Delfino – του ευδρόμου «ΕΛΛΗ», το οποίο βρίσκεται αγκυροβολημένο και σημαιοστολισμένο στην Τήνο για να συμμετάσχει στους εορτασμούς της Παναγίας, μια ιταμή κίνηση την οποία οι Ιταλοί θα πληρώσουν ακριβά λίγους μήνες αργότερα…

28η Οκτωβρίου – Ξημερώματα

Είναι 02:50, ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου 1940, όταν το αυτοκίνητο της ιταλικής διπλωματικής αποστολής φτάνει στην πρωθυπουργική κατοικία του Ιωάννη Μεταξά στην Κηφισιά.

Ο Ιταλός πρέσβης Γκράτσι, κρατά στα χέρια του το τελεσίγραφο, το οποίο έχει γραφτεί από τις 22 Οκτωβρίου από τον ίδιο τον κόμητα Τσιάνο.

Ο Μεταξάς δέχεται (φορώντας τη ρόμπα του) τον Ιταλό πρέσβη σε ένα μικρό χωλ της κατοικίας, όπου και του επιδίδεται το τελεσίγραφο. Έχει μόλις τρεις ώρες να απαντήσει…

Ο Μεταξάς αφού διαβάσει το τελεσίγραφο και με τρεμάμενη φωνή (καθώς αναλογίζεται ότι η καταιγίδα που τόσο πολύ προσπάθησε να αποφύγει τελικά πρόκειται να ξεσπάσει) του απαντά στα γαλλικά…

“Μonsieur l’ambassadeur alors c’est la guerre”… Κύριε πρέσβη, τότε πόλεμος». Με αυτές τις λέξεις τίθεται σε κίνηση όλος ο κρατικός μηχανισμός ο οποίος είχε προετοιμαστεί για αυτό το ενδεχόμενο.

Ώρα 04:30, 28ης Οκτωβρίου 1940, χτυπάει το τηλέφωνο στο γραφείο του Υποστράτηγου Χαράλαμπου Κατσιμήτρου, Διοικητή της VIII Μεραρχίας Πεζικού, υπεύθυνης για το Ελληνο-αλβανικό μέτωπο.

Υποστράτηγος Κατσιμήτρος – Ξεκινάει ο πόλεμος

Τα νέα είναι ξεκάθαρα και σημαίνουν θύελλα.. Δεκαπέντε λεπτά μετά εκδίδεται η πρώτη διαταγή της Μεραρχίας προς τις Μονάδες της, «Ούτε βήμα πίσω» διατάζει ο Μέραρχος και κάνεις από τους υφισταμένους του δε σκοπεύει να παρακούσει αυτή τη διαταγή.

Ο Κατσιμήτρος, αφού έχει αναγνωρίσει την περιοχή επιλέγει να «τροποποιήσει» το Σχέδιο ΙΒβ, το οποίο – έχει λάβει υπόψη του τους αριθμούς αλλά όχι την ψυχή και καλεί την VIII ΜΠ να υποχωρήσει σε δεύτερη γραμμή άμυνας – επιλέγοντας να αμυνθεί επί της τοποθεσίας «Ελαία – Καλαμάς».

Είναι η απόφαση που θα ενταφιάσει το Σχέδιο “Emmergenca G(recia)” πνευματικό παιδί του Στρατηγού Βισκόντι Πράσκα, το οποίο έχει παρουσιασθεί και εγκριθεί σε όλες του τις λεπτομέρειες από τον ίδιο το Μουσολίνι, σε σύσκεψη στις 15 Οκτωβρίου 1940 στο παλάτσο Βενέτσια.

Ώρα 05:40 το πρωί. Οι σειρήνες αντιαεροπορικής άμυνας ηχούν στην Πρωτεύουσα και στις μεγάλες πόλεις της Ελλάδας.

Ο ραδιοφωνικός σταθμός της Αθήνας θα ανακοινώσει την έναρξη των επιχειρήσεων με μια εκπομπή που έγινε θρύλος… «Εδώ ρ/φ σταθμός Αθηνών. Μεταδίδομεν το πρώτο ανακοινωθέν του ελληνικού γενικού στρατηγείου.

Αι ιταλικαί στρατιωτικαί δυνάμεις προσβάλουν από της πέμπτης και τριάντα πρωϊνής της σήμερον, τα ημέτερα τμήματα προκαλύψεως της ελληνο-αλβανικής μεθορίου. Αι ημέτεραι δυνάμεις αμύνονται του ΠΑΤΡΙΟΥ ΕΔΑΦΟΥΣ».

Έτσι με αυτό το λιτό και απέριττο τρόπο, με 39 μόλις λέξεις, η χώρα εισέρχεται στον πόλεμο. Αυτό που ακολουθεί βέβαια ξεπερνάει τη φαντασία. Χιλιάδες λαού ξεχύνονται για να φτάσουν στα στρατολογικά γραφεία, ελληνικές σημαίες κυματίζουν παντού και ένα έθνος αποφασίζει ότι «…η μεγαλοσύνη στα έθνη δε μετριέται με το στρέμμα, με τις καρδίας το πύρωμα μετριέται και με το αίμα…».

Ώρα 05:30 28ης Οκτωβρίου 1940 – Ελληνο-αλβανική μεθόριος. Οι Ιταλοί, οι οποίοι δε μπορούν να τηρήσουν ούτε τους δικούς τους όρους – ξεκινούν ήδη τις πολεμικές επιχειρήσεις.

Η VIII ΜΠ, η οποία έχει συμπληρωθεί στην προβλεπόμενη σύνθεσή της (μαζί με την ΙΧ ΜΠ και την ΙV Ταξιαρχία ΠΖ που βρίσκεται στη Δυτική Μακεδονία) μέσω μυστικής επιστράτευσης, διεξάγει αγώνα προφυλακών.

Ταυτόχρονα υλοποιείται το Σχέδιο καταστροφών ενώ την ίδια ώρα η ιταλική αεροπορία βομβαρδίζει επανειλημμένα.

28η Οκτωβρίου 1940  – Κωνσταντίνος Δαβάκης

Πίνδος. Σε αυτό το τμήμα του μετώπου βρίσκεται ανεπτυγμένο το απόσπασμα Πίνδου το οποίο αποτελείται από το 51ο Σύνταγμα ΠΖ στο οποίο έχει προσκολληθεί μια ορειβατική πυροβολαρχία των 75 mm και ένας ουλαμός συνοδείας με πυροβόλα των 65 mm.

Διοικητής του είναι ο ανακληθείς έφεδρος εκ μονίμων Συνταγματάρχης (ΠΖ) Κωνσταντίνος Δαβάκης, ο οποίος θα συνδέσει το όνομά του όσο κανένας άλλος με το ΕΠΟΣ του 1940.

Απέναντί του επιτίθεται η Μεραρχία αλπινιστών ΤΖΟΥΛΙΑ, επανδρωμένη, εκπαιδευμένη και εξοπλισμένη για επιχειρήσεις σε ορεινά περιβάλλοντα. Ήδη στην Πίνδο ξεκινάει να βρέχει και η θερμοκρασία πέφτει κατακόρυφα.

Οι αλπινιστές επιτίθενται σε όλο το εύρος του μετώπου, όμως η επίθεσή τους δεν έχει την ορμή που θα ήθελαν. Στόχος τους είναι το Μέτσοβο και τα νώτα της VIII ΜΠ, αν το καταφέρουν όλα έχουν κριθεί.

28η Οκτωβρίου 1940 – Οι επόμενες ημέρες

29 Οκτωβρίου 1940 – Τομέας «Ελαία – Καλαμά». Συνεχίζεται ο αγώνας προφυλακών. Οι Ιταλοί έχουν αρκετές επιτυχίες στον παραλιακό τομέα, χωρίς όμως αντίκρισμα.

29 Οκτωβρίου 1940 – Πίνδος. Έχει ξεκινήσει να χιονίζει. Οι Ιταλοί συνεχίζουν τις επιθέσεις, κυρίως στον κεντρικό και αριστερό υποτομέα, όπου έχουν και τις μεγαλύτερες επιτυχίες.

Ο Δαβάκης δεν έχει ούτε οργανωμένη τοποθεσία άμυνας ενώ οι άξονες ΔΜ είναι ελάχιστοι. Για τον ανεφοδιασμό των τμημάτων του εμπλέκει τμήματα πολιτών, τις περίφημες «ΓΥΝΑΙΚΕΣ τις ΠΙΝΔΟΥ» οι οποίες αψηφώντας τον καιρό, το έδαφος και τον εχθρό, ανεφοδιάζουν τα μαχόμενα στην πρώτη γραμμή τμήματα.

Ο Δαβάκης έχει εμπλέξει όλες τις εφεδρείες του, ακόμα και τους μάγειρες και τους γραφείς. Υποχωρεί μαχόμενος και μέχρι τις 31 Οκτωβρίου 1940 οι Ιταλοί κατέχουν τη γραμμή ΜΟΛΙΣΤΑ – ΦΟΥΡΚΑ – ΤΑΜΠΟΥΡΙ – ΚΑΝΤΖΙΚΟ – ΛΥΚΟΡΡΑΧΗ – ΑΕΤΟΛΗΜΙΤΣΑ – ΓΡΑΜΜΟΣ.

Είναι και το έσχατο όριο της προώθησής τους! Εκεί τους περιμένει η Ι Μεραρχία Ιππικού μαζί με τις Μεραρχία και Ταξιαρχία Ιππικού, οι οποίες αναλαμβάνουν αμέσως επιθετική δράση. Το απόσπασμα Δαβάκη, έχει δεχθεί για τρεις ολόκληρες ημέρες το βάρος μιας Μεραρχίας.

Χωρίς γραμμές ανεφοδιασμού, χωρίς αμυντική τοποθεσία έχει αντιδράσει υποδειγματικά δίνοντας τον απαραίτητο χρόνο στις υπόλοιπες Μονάδες να φτάσουν στο μέτωπο (πολλές φορές με τα πόδια!).

02 Νοεμβρίου 1940 – Τομέας «Ελαία – Καλαμά». Εκδηλώνεται μετά από τριήμερο βομβαρδισμό η κύρια ιταλική επίθεση στο ΚΑΛΠΑΚΙ από τη Μεραρχία ΦΕΡΡΑΡΑ. Φονικές μάχες διεξάγονται γύρω από την ΓΚΡΑΜΠΑΛΑ που αλλάζει συνεχώς χέρια.

03 Νοεμβρίου 1940 – Η Ι ΜΠ έχει σταθεροποιηθεί και αναλαμβάνει επιθετικές επιχειρήσεις! Καταλαμβάνει τα Υψ. ΤΑΜΠΟΥΡΙ και το Χ. ΦΟΥΡΚΑ, αποκόπτοντας έτσι τις ιταλικές δυνάμεις που προωθούνται προς ΣΑΜΑΡΙΝΑ. Η Ταξιαρχία Ιππικού κινούμενη επιθετικά θα καταλάβει την ίδια μέρα τη ΣΑΜΑΡΙΝΑ.

08 Νοεμβρίου 1940 – Η ιταλική επίθεση έχει πλέον εκφυλιστεί. Τα τμήματα των Μεραρχιών ΤΖΟΥΛΙΑ, ΦΕΡΡΑΡΑ και ΜΠΑΡΙ έχουν ξεκινήσει να αποχωρούν από το ελληνικό έδαφος. Τα όνειρα του Στρατηγού Βισκόντι Πράσκα βυθίζονται μες στη λάσπη, το χιόνι και την εκκωφαντική ιαχή ΑΕΡΑ που σκίζει τα βουνά της ΠΙΝΔΟΥ και αντηχεί ακόμα και σήμερα.

Μέχρι της 13 Νοεμβρίου 1940 έχει αποκατασταθεί το μέτωπο και οι ελληνικές δυνάμεις ετοιμάζονται για το επιτελέσουν το αδιανόητο…. ΕΠΙΘΕΣΗ!

Η χρονική περίοδος από τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου μέχρι και τη 13η Νοεμβρίου 1940 αποτελεί μια από τις ενδοξότερες της σύγχρονης ιστορίας της χώρας μας.

Οι πατεράδες, παπούδες, προπάπποι, γιαγιάδες και προγιαγιάδες μας απέδειξαν ότι είναι γνήσιοι απόγονοι του Λεωνίδα, του Μεγάλου Αλεξάνδρου, του Κολοκοτρώνη.

Δεν μας άφησαν μόνο μια χώρα ίση με αυτήν που παρέλαβαν, μας άφησαν παρακαταθήκη τα ιδανικά για τα οποία πολέμησαν με πρώτο και κυρίαρχο την πίστη στην ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ.

Πολλά έχουν γραφτεί και ακόμα περισσότερα έχουν ειπωθεί για εκείνη την περίοδο. Όμως στις παρακάτω γραμμές συμπυκνώνεται όλο το νόημα εκείνης της εποχής, ένα νόημα που ηχεί εκκωφαντικό ακόμα και σήμερα…

Πέρα από τον πάταγο των αυτοκρατοριών που γκρεμίζονται, θα απομείνει ν’ ακούγεται μέσα στον αποκαμωμένο κόσμο, λιανό και κρυστάλλινο, ερημικό κι’ άτρεμο, το εωθινό που σήμανε η σάλπιγγα πάνω στον ελληνικό βράχο μια φθινοπωρινή αυγή.

«Ελληνική Εποποιΐα 1940 – 1941, Άγγελος Τερζάκης, Εκδόση ΓΕΣ»

 



Στείλε μας τις δικές σου απόψεις για στρατιωτικά θέματα που σε απασχολούν στο armyvoicegr@gmail.com