Τουρκικά F-35: Ο άγνωστος πόλεμος στο Αιγαίο – Πολύτιμος χρόνος στην Ελλάδα να πάρει τις αποφάσεις της για το νέο μαχητικό, ενώ εξασφάλισε το ποιοτικό πλεονέκτημα στο Αιγαίο τα επόμενα χρόνια με το F-16V.


Γράφει ο Γιώργος Δασκαλόπουλος*

Μια εξαιρετικά περίπλοκη παρτίδα «αεροπορικού πολέμου» αρχίζει την περίοδο αυτή στο Αιγαίο ανάμεσα στις αεροπορικές δυνάμεις Ελλάδας και Τουρκίας.

Η γειτονική χώρα, τυπικά, ξεκίνησε την παραλαβή του λεγόμενου «αόρατου μαχητικού» F-35, επιχειρώντας να θέσει νέα δεδομένα στο στρατιωτικό ισοζύγιο.

Στη θεωρία, η Τουρκία αποκτά ένα απόλυτο αεροπορικό όπλο, απέναντι στο οποίο η Ελλάδα έχει να αντιπαρατάξει τον εκσυγχρονισμό των F-16, τον οποίο επίσης δρομολογεί.

Πολλοί φοβούνται την ανατροπή των συσχετισμών. Ίσως τα πράγματα να μην ειναι τόσο «ανησυχητικά».

Μια σειρά από κρίσιμες λεπτομέρειες, με πρώτη την εκπεφρασμένη πλέον απόφαση των ΗΠΑ να καθυστερήσουν τις παραδόσεις των νέων αεροσκαφών στην Τουρκία, έρχεται να δείξει ότι το πρόγραμμα των F-35 δεν θα προσφέρει στην Άγκυρα την αποφασιστική υπεροπλία που διαθέτει στο μέτωπο του Αιγαίου με τα F-16 για περισσότερο χρόνο.

Δεύτερον, να αξιολογήσει την κατάσταση, να «μελετήσει» τον αντίπαλο, που για αρκετό χρόνο θα ειναι «διαχειρίσιμος».

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΣΧΕΤΙΚΑ: Τουρκικά F-35: Ένα εφιαλτικό σενάριο επίθεσης στο Αιγαίο

Και, τρίτον, να πάρει σε δεύτερο χρόνο τις αποφάσεις για τον νέο αεροπορικό της στόλο, έχοντας αποφασίσει προηγουμένων να διατηρήσει εναν σύγχρονο κορμό μαχητικών 4,5ης γενιάς ικανό να ανταποκριθεί στη νέα απειλή. Πως όμως θα συμβούν αυτά;

  • 1. Η έναρξη των παραδόσεων άρχισε τις 21 Ιουνίου, όπως προέβλεπε η συμβατική υποχρέωση της κυβέρνησης των ΗΠΑ και της κατασκευάστριας Lockheed Martin. Τα πρώτα 2 αεροσκάφη μεταφέρθηκαν ήδη στην αεροπορική βάση Eglin στη Φλόριντα, όπου ειναι προγραμματισμένο να υλοποιηθεί και το αρχικό στάδιο των Τούρκων χειριστών στα νέα μαχητικά.
  • 2. Για το 2018 υπολογίζεται να παραδοθούν άλλα 4 αεροσκάφη, ενώ βάσει του προγράμματος από το 2019 θα παραδίδονται 10 ετησίως. Το πρόγραμμα προβλέπει την ολοκλήρωση των παραδόσεων το 2021 για το σύνολο των 30 F-35 της αρχικής παραγγελίας της Τουρκίας.
  • 3. Όμως μετά το μπλόκο του Κογκρέσου στη μεταφορά των F-35 στην Τουρκία, τα μαχητικά που θα βγαίνουν από την γραμμή παραγωγής θα μετασταθμεύουν στη Φλόριντα, όπου θα παραμείνουν επ’αόριστον. Πριν από μερικές ημέρες το αμερικανικό «απαγορευτικό» για την μεταφορά των F-35 στην Τουρκία έγινε ακόμη αυστηρότερο, καθώς η ψήφιση του νομοσχεδίου για τον αμυντικό προϋπολογισμό των ΗΠΑ στη Γερουσία προβλέπει πλέον ρητά την απαγόρευση της χρήσης αμερικανικών πόρων για την μεταφορά των αεροσκαφών αυτών στην Τουρκία ή την παροχή οποιασδήποτε άλλης διευκόλυνσης μέχρι ο υπουργός Εξωτερικών να πιστοποιήσει οτι η Άγκυρα δεν θα αγοράσει ή δεν θα δεχτεί την παραλαβή του ρωσικού αντιαεροπορικού συστήματος S-400. Οι Αμερικανοί γερουσιαστές που υποστήριξαν την κίνηση (στην οποία, σημειωτέον, ο Ντόναλντ Τράμπ δεν φαίνεται να έχει αντιρρήσεις) θεωρούν «αντισυμμαχική» την κίνηση του Ερντογάν να εντάξει το συγκεκριμένο σύστημα στο οπλοστάσιο της Τουρκίας. Ιδιαίτερα καθώς η Άγκυρα απαιτεί και την απόκτηση «ευαίσθητων» κωδικών, τους οποίους οι ΗΠΑ δεν θέλουν να παραχωρήσουν. Βάσει της αμερικανικής νομοθεσίας, ένα τέτοιο «μπλόκο» μπορεί να καθυστερήσει τη μεταφορά των μαχητικών στην Τουρκία για ένα εως και δύο χρόνια.
  • 4. Τι σημαίνει αυτό; Ότι μέχρι νεωτέρας οι Τούρκοι χειριστές θα εκπαιδεύονται μεν στον νέο τύπο, αλλά… στις ΗΠΑ, όπου θα παραμείνουν και τα νέα αεροσκάφη. Δηλαδή, σε ένα περιβάλλον εντελώς διαφορετικό απ’αυτο στο οποίο θα κληθούν να επιχειρήσουν. Αντί του περίπλοκου χάρτη των ανατολικών επαρχιών της Τουρκίας ή του Αιγαίου, θα εκπαιδεύονται στο επίπεδο σκηνικό της Φλόριντα. Επίσης, βάσει του σχεδιασμού, ο αριθμό των Τούρκων χειριστών που εκπαιδεύονται στο F-35 είναι μικρός και θα χρειαστεί περισσότερος χρόνος για τη μεταφορά της «γνώσης» τους στις πολεμικές Μοίρες, όταν (και όποτε) αρθούν οι περιορισμοί.
  • 5. Όλα αυτά τα εμπόδια υπολογίζεται να καθυστερήσουν την επιχειρησιακή ένταξη των τουρκικών F-35 για δύο με τρία χρόνια. Δηλαδή, αντί του 2021, που ήταν ο αρχικός σχεδιασμός, το 2024. Κι αυτό εάν ξεπεραστούν τα προβλήματα στις σχέσεις Άγκυρας – Ουάσιγκτον, τα οποία πλέον δεν περιορίζονται στον… πάστορα Μπράνσον.

Τι δείχνει η εγκατάσταση των «αοράτων» μαχητικών της Τουρκία στην Μαλάτεια και γιατί θα αργήσουμε να τα «δούμε» στο Αιγαίο

Τέσσερα δεδομένα

Στο αεροπορικό «μέτωπο» του Αιγαίου η ελληνική ηγεσία και το ΓΕΑ «βλέπουν» και μια άλλη σειρά τεσσάρων δεδομένων που αδυνατίζουν την τουρκική θέση και δίνουν στη χώρα μας τη δυνατότητα αντίδραση σε χρόνο της επιλογής της:

Η πρώτη Μοίρα των τουρκικών F-35 θα εγκατασταθεί στην 7η Βάση Αεριωθούμενων στη Μαλάτεια, κάτι που δείχνει δύο πράγματα.

Πρώτον, η Τουρκική Αεροπορία (THK) προδιαγράφει να χρησιμοποιήσει τα F-35 ως όπλο κρούσης (που ειναι ο αρχικός τους ρόλος) στις επιχειρήσεις της Συρίας και της ανατολικής ζώνης συμφερόντων της.

Δεύτερον, η ίδια προφανώς δεν επιδιώκει να φέρει τα F-35 στο «μέτωπο» του Αιγαίου. Όπου θα έρθει αντιμέτωπη με τα αναβαθμισμένα ελληνικά F-16 Viper, τα Mirage 2000-5 και τους έμπειρους Έλληνες χειριστές.

Αν και μεμονωμένες πτήσεις F-35 στο Αιγαίο δεν μπορούν να αποκλειστούν, αυτές θα είναι για λόγους «προβολής» και δεν αποτελούν -μέχρι το 2025 τουλάχιστον- κεντρικό σχεδιασμό της THK.

–Η κατάσταση της τουρκικής οικονομίας, που επιδεινώνεται διαρκώς την τελευταία διετία, έχοντας φέρει τη λίρα σε ιδιαίτερα δυσχερή θέση κι έχοντας προκαλέσει ανατροπή στις προοπτικές της χώρας, διαμορφώνει αμφιβολίες όχι μόνο για το αν η Άγκυρα θα καταφέρει να τοποθετήσει σύντομα τη συμπληρωματική παραγγελία F-35 (που μπορεί να φτάσει τα 70 επιπλέον αεροσκάφη), αλλά και αν θα μπορεί να αποπληρώσει την παραγγελία των πρώτων 30.

–Σε περίπτωση που αυτό συμβεί, η THK κινδυνεύει να παραμείνει (στην καλύτερη περίπτωση) σε μια μόνο επιχειρησιακή Μοίρα F-35 τουλάχιστον για τα επόμενα δέκα χρόνια.

Και όπως εκτιμούν οι Έλληνες επιτελείς, η ύπαρξη μίας και μόνο Μοίρας του νέου αεροσκάφους, όσο εξελιγμένο και να ειναι αυτό, διαμορφώνει μια αρνητική συνθήκη στις επιχειρήσεις.

Ιδιαίτερα για μια τόσο «απλωμένη» χώρα όπως η Τουρκία, η οποία έχει «μέτωπα» στα ανατολικά, τα νότια και τα δυτικά της σύνορα, μια δύναμη μόλις 30 F-35 θα ειναι επιχειρησιακά εκτεθειμένη σε πολλούς αντιπάλους.

–Παράλληλα, η Τουρκία στο διάστημα των πρώτων ετών της επιχειρησιακής αξιοποίησης του νέου αεροσκάφους θα κληθεί να αντιμετωπίσει και τις λεγόμενες «βρεφικές ασθένειες» των νέων τύπων.

Δηλαδή, τεχνολογικές «ασθένειες» και ελλείμματα των νέων αεροσκαφών, ιδιαίτερα όταν επιχειρούν σε περιβάλλοντα που δεν έχουν δοκιμαστεί. Ένα αντίστοιχο ζήτημα είχε αντιμετωπίσει η ελληνική Πολεμική Αεροπορία με τη λειτουργία του ραντάρ στα Mirage 2000 της «αγοράς του αιώνα» (αυτό που είχε οδηγήσει στις «κορόνες» του Τύπου για τα «τυφλά» Mirage).

Τώρα κάτι ανάλογο θα κληθούν να διαχειριστούν οι Τούρκοι με το F-35, το οποίο, μάλιστα, έχει και εξαιρετικά κακό «ιστορικό». Όπως είναι γνωστό, τεχνολογικές αδυναμίες οδήγησαν σε καθυστέρηση για τουλάχιστον έξι έως οκτώ χρόνια, ενώ υπετριπλασίασαν τον προϋπολογισμό του…

Με τα προβλήματα για τους Τούρκους να πολλαπλασιάζονται, η ελληνική πλευρά κερδίζει τη μάχη με τον χρόνο που διακαώς ζητούσε προκείμενου να λάβει τις αποφάσεις της για την εξοπλιστική της «απάντηση» σε δύο με τρία χρόνια.

Χωρίς, δηλαδή, την ασφυκτική πίεση μιας αξεπέραστης επιχειρησιακής απειλής και όταν τα οικονομικά της χώρας θα το επιτρέψουν.

Και, κυρίως, έχοντας φροντίσει να διατηρήσει τον κορμό του αεροπορικού της ρόλου σε εξαιρετικά υψηλά επίπεδα (ποιότητα και ποσοτικά) μέσω του εκσυγχρονισμού των F-16 στο επίπεδο Viper.

Με μικρό κόστος θα καταφέρει να διαθέσει ενα στόλο 84 μαχητικών 4,5ης γενιάς ικανό να διατηρήσει μια ισορροπία πάνω απο το Αιγαίο στα πρώτα χρόνια ένταξης των τουρκικών F-35, που θα ειναι στην καλύτερη (για την Τουρκία) περίπτωση 30 και αναπτυγμένα μακριά απο το Αιγαίο…

Τι γίνεται όμως στο σενάριο (μακρινό ακόμη, κατά τις ενδείξεις) που τουρκικά F-35 εμφανιστουν επιχειρησιακά στο «μέτωπο» του Αιγαίου και η Ελλάδα δεν έχει δώσει ακόμη απάντηση;

Μπορούν τα αναβαθμισμένα ελληνικά F-16 να αντιμετωπίσουν τα F-35; Αρμόδιος επιτελής σημείωνε σχετικά ότι «στην πράξη το F-35 δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ούτε απο το … F-35». Και συμπλήρωνε χαρακτηριστικά πως «αν υπάρχει όμως κάποιο αεροσκάφος που μπορεί να έρθει κοντά του, αυτό δεν ειναι άλλο απο το F-16V».

Πως μπορεί να εντοπιστεί το νέο τουρκικό μαχητικό; Με βάση τα σημερινά δεδομένα, τα ραντάρ των APG-68(V)9, που είναι εγκατεστημένα στις εκδόσεις Plus και Advanced των ελληνικών F-16, δεν μπορουν να αντιμετωπίσουν το F-35 σε μακρινές αποστάσεις, καθώς σε αυτές ειναι αδύνατο να το εντοπίσουν. Ι

διαίτερα δε καθώς αυτό μπορεί να πετά με κλειστό ραντάρ (άρα μη προδίδοντας μαγνητικό ίχνος) και να διαχειρίζεται τη μάχη μέσω των παθητικών συστημάτων EOTS (Electro Optical Target System) και AN/AAQ-37 DAS (Distributed Aperture System).

Στη θεωρία, λοιπόν -μια και πρακτικά όλα θα πρέπει να αποδειχθούν στο θέατρο του Αιγαίου-, το F-35 μπορεί να εντοπίσει το F-26 και να εξαπολύσει εναντίον του βλήμα AIM-120D πριν γίνει το ίδιο αντιληπτό.

Αυτό, βέβαια, ισχύει για το σενάριο κατά το οποίο τα F-35 πετούν πάνω από την τουρκική ενδοχώρα.

Όταν όμως φτάσουν στα παράλια ή το Αιγαίο (ή και εισέλθουν σε ελληνικό εναέριο χώρο), οι πιθανότητες εντοπισμού τους αυξάνονται γεωμετρικά και οι συνθήκες εμπλοκής αλλάζουν.

Στο κλειστό περιβάλλον του Αιγαίου, με πλήθος αισθητήρων που διασυνδέονται μεταξύ τους, οι συνθήκες της αεροπορικής μάχης θα ειναι διαφορετικές και ευνοϊκότερες για τους Έλληνες χείριστες.

Για το F-35, που δεν ειναι αεροσκάφος αερομαχίας, αλλά κρούσης, η κεντρική φιλοσοφία παραμένει η βολή από απόσταση, απο την ασφάλεια της τουρκικής ενδοχώρας.

Κι έτσι, όπως συμπληρώνουν οι ίδιοι, θα είναι σχετικά απίθανο να τα «δούμε» σε αποστολές παραβάσεων και παραβιάσεων με εικονικές εμπλοκές. Εκεί το ελληνικό F-16V θα έχει τον πρώτο λόγο.

Βέβαια, το ραντάρ AN/APG-83 SABR (Scalable Agile Beam Radar) που θα εγκατασταθεί στα F-16V, αν και θα προσφέρει βελτίωση στην εμβέλεια εντοπισμού του F-35, θα βρίσκεται «πίσω» απο τις επιδόσεις του συνδυασμού του AN/APG-81 του F-35 με τα συστήματα EOTS και DAS.

Γι’ αυτό και εξετάζεται η ολοκλήρωση του με συσκευή IRST, που θα βελτιώσει ακόμη περισσότερο τις συνολικές επιδόσεις.

Φυσικά, έως ότου όλα αυτά αποτυπωθούν στο θέατρο επιχειρήσεων του Αιγαίου, η Ελλάδα θα έχει προχωρήσει στο επόμενο βήμα της. Και ίσως με άνεση χρόνου, εάν επιβεβαιωθεί η μεγάλη καθυστέρηση στην ένταξη των τουρκικών F-35 σε υπηρεσία.

Η αεροπορική ισορροπία δυνάμεων στο Αιγαίο

Η Πολεμική Αεροπορία παρατάσσει σήμερα 155 μαχητικά F-16 (όλων των τύπων), 24 M2000-5Mk2 και μικρό αριθμό M2000E/B και F-4E Peace Icarus, που θα αποσυρθούν τα επόμενα χρόνια.

Η Τουρκική Πολεμική Αεροπορία έχει 255 μαχητικά F-16C/D και αριθμό F-4E Terminator 2020, που επίσης θα αποσυρθούν σύντομα. Όμως τα τουρκικά μαχητικά εκσυγχρονίζονται στο επίπεδο Plus/Advanced.

Ο εκσυγχρονισμός των ελληνικών F-16 στο επίπεδο Viper θα φέρει 85 F-16 της ΠΑ σε επίπεδο σαφώς ανώτερο των τουρκικών και «εγγύτερα» στα F-35. Τα υπόλοιπα θα βρεθούν σε επίπεδο αντίστοιχο αυτού των σημερινών τουρκικών F-16.

Πρόκειται για το πρωτο παράγοντα διαφοροποίησης υπέρ της Ελλάδας. Ο δεύτερος ειναι τα 25 M2000-5Mk2, τα οποία διαθέτουν όπλα άγνωστα στην THK (Turk Hava Kuvvetleri – Τουρκική Πολεμική Αεροπορία) και κυρίως μπορουν να πραγματοποιούν αποστολές με προδιαγραφές άγνωστες στους Τούρκους.

Εάν η Ελλάδα είχε επιλέξει φέτος να αγοράσει 20 F-35, θα αναγκαζόταν να χάσει τον κορμό της Αεροπορίας, «θυσιάζοντας» τα παλιά F-16 Block 30 και 50, λόγω ηλικίας, και να αφήσει τον στόλο των F-16 με μόλις 30 αεροσκάφη κατηγορίας Advanced και 55 Block 52 Plus.

Δηλαδή, να παρατάσσει μόλις 85 μαχητικά (συν 26 M2000-5Mk2) στο επίπεδο των 255 της Τουρκίας. Κι αυτό με την προοπτική ένταξης των τουρκικών F-35 μπροστά της…

Μια τέτοια επιλογή θα κόστιζε επίσης περι τα 3,5 δισ. ευρώ (κεφάλαια, δηλαδή που δεν υπάρχουν), ενώ τα πρώτα μαχητικά θα έφταναν στην χώρα το 2026-2027, αφήνοντας για μια πενταετία την THK να κάνει «βόλτες» στο Αιγαίο.

Αντίθετα, με τα F-16V η Ελλάδα διατηρεί την αριθμητική ισορροπία, αποκτώντας ποιοτικό προβάδισμα. Και εφόσον η χώρα μας προχωρήσει στις αρχές της επόμενης δεκαετίας σε επιλογή νέου αεροσκάφους, η υπεροχή της THK πιθανότατα θα καταρρεύσει.

Γιώργος Δασκαλόπουλος
gdaskalopoulos@gmail.com

*Αναδημοσίευση από την εφημερίδα «Νέα Σελίδα», 16 Σεπτεμβρίου 2018.